۶-صمیمیت معنوی^[۲۳] : صمیمیت معنوی نیاز به درمیان گذاشتن افکار ، احساسات ، عقاید و تجاربی با همسر است که با مذهب ، مسائل معنوی و مافوق طبیعی ، ارزش‌ها و باورهای اخلاقی ، معنای وجود ، زندگی پس از مرگ ، ارتباط با خدا ، رابطه فرد با طبیعت و جایگاه فرد در جهان مربوط است . صمیمیت معنوی ممکن است شامل مشارکت با همسر در فعالیت ها ، مراسم وجشنهای مذهبی و معنوی باشد . برای صمیمیت معنوی هم مذهب یا هم عقیده بودن ضروری نیست^۴ ، آنچه ضروری است ، بازبودن نسبت به عقاید ، احساسات و تجارب معنوی همسر و احترام به دنیای معنوی همسر و پذیرش بدون قضاوت دیدگاه و باورهای همسر است . برای برخی افراد بعد معنوی یک بعد محوری هویت فرد است و خودافشایی درباره این بعد ، صمیمیت را به سمت یک تجربه مقدس می کشاند . برای این افراد که بعد معنوی زندگی بسیار مهم است مشارکت معنوی مهم ترین بعد صمیمیت است ( باگاروزی ،۲۰۰۱، نقل از رضایی، ۱۳۸۹). انسان موجودی معنوی است که در جهانی معنوی ، زندگی می‌کند . این معنویت،جنبه ی خاصی را شامل نمی گردد و کار و خانواده و تمامی زندگی او را در بر می‌گیرد در پیش روی این انسان ، دو راه قرار دارد : یا باید این معنویت را درک کند و در جهت آن گام بردارد یا این که انکارش کندو آن را بر علیه خویش ، بشوراند . معنویت چیزی فراتر از ذهن و عقل است . معنویت روح و روان آدمی را در بر می‌گیرد. وقتی عملی معنوی انجام می‌دهیم، آن را با روح و روان خود انجام می‌دهیم ، نه با ذهن و عقل. دین ، معنویات را مخاطب قرار می‌دهد ، اما با این وجود در امور دنیوی هم می توان به معنویت نظر داشت . همه ی ما دارای بعد معنوی هستیم ، اما این بعد و طریقه ی انتقال آن ، از شخصی به شخص دیگر ، به طور کلی متفاوت است . به هر حال همه ی در مرحله ای از زندگی ، به نوعی از خودآگاهی و اشراف به خویشتن می‌رسیم که ما را به عالی ترین مرحله ی حیات ، یعنی « معنویت » هدایت می‌کند . گاه رسیدن به معنویت ، مستلزم تحمل وقایع دردناک است . بیداری بعد معنوی انسان همواره منادی آینده ای درخشانتر است و این را می توان در داستان زندگی بزرگان دین و علم مشاهده کرد . همه ی ما می‌توانیم برای افزودن حس معنویت به زندگی مان ، قدم هایی برمی داریم این قدم ها ، به طور حتم قدم هایی بزرگ نیستند اما نتیجه ی آن ها ایجاد توازن و هماهنگی در تمام جنبه‌های دیگر زندگی است ( اسماعیل بیگی و ‌غلام‌ رضایی ، ۱۳۸۸).

۷-صمیمیت زیبایی شناختی^[۲۴] : صمیمیت زیبایی شناختی نیاز و تمایل به در میان گذاشتن احساسات ، ‌افکار ، عقاید ، انتظارات و تجاربی با همسر است که از نظر شخصی محرک ، فرحبخش و الهام بخش در نظر گرفته می شود. شگفتی های طبیعت و جهان اساس این صمیمیت را تشکیل می‌دهد. موسیقی ، شعر ، ادبیات ، نقاشی ، معماری و همه اشکال بیان هنری می‌تواند به ‌عنوان یک وسیله مشارکت زیباشناختی در نظر گرفته شود. در صمیمیت زیبایی شناختی ، زیبایی این تجارب بخاطر خودشان در میان گذاشته می شود. تجربه زیبایی شناختی یک تجربه ناب است و به ‌عنوان مقدمه ای برای انواع تجارب صمیمانه مورد استفاده قرار می‌گیرد ( باگاروزی ،۲۰۰۱، نقل از رضایی،۱۳۸۹).

۸- صمیمیت تفریحی و اجتماعی^[۲۵] : صمیمیت تفریحی و اجتماعی نیاز به مشغول شدن در فعالیت ها و تجارب لذت بخش و مفرح با همسر است. صمیمیت اجتماعی و تفریحی شامل فعالیت ها و تجاربی مانند طنز و داستان های فکاهی ، در میان گذاشتن تجارب روزانه ، بحث حوادث فعلی ، خوردن و آشامیدن با همسر ، ورزش ، بازی با یکدیگر، گذراندن تعطیلات و … است. (باگاروزی ، ۲۰۰۱، نقل از رضایی،۱۳۸۹).

۹- صمیمیت در گذران وقت^[۲۶] یا صمیمیت زمانی : صمیمیت زمانی مقدار زمانی است که فرد می‌خواهد روزانه در فعالیت‌های صمیمانه با همسرش صرف کند. طبیعی است مقدار زمانی را که هر فرد برای احساس صمیمیت نیاز دارد از یک فرد دیگر متفاوت است . همچنین نوع فعالیت‌هایی که هر فرد دوست دارد انجام دهد تا احساس صمیمیت با همسرش بکند نیز از یک فرد تا فرد دیگر متفاوت است برای برخی افراد ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در هر روز ممکن است مناسب باشد و برای برخی ۲ تا ۳ ساعت در روز نیز ممکن است کم باشد . ‌بنابرین‏ اگر دو فرد در شدت نیاز در ابعاد صمیمیت نیز با هم متفاوت باشند ، کمتر احتمال دارد که از صمیمیت در رابطه شان احساس رضایت کند (باگاروزی، ترجمه آتش پور و اعتمادی، ۱۳۸۵).

۱۰- صمیمیت ارتباطی^[۲۷]:‌ایجاد رابطه ای توام با احترام و تعهد و عواطف مثبت به طوری که هرکدام از زوجین در این ارتباط احساس با ارزش بودن ، مورد توجه و مورد احترام بودن کنند ( اولیاء ، ۱۳۸۵).

نظریه ها و مدل های مرتبط با صمیمیت زوجین

مدل ترکیبی وارینگ^[۲۸]

وارینگ (۱۹۸۰) صمیمیت همسران را به ‌عنوان ترکیبی از هفت عنصر زیر تعریف می‌کند :‌

1. محبت یا هیجان^[۲۹] : میزانی که احساسات نزدیک هیجانی به وسیله همسر بیان می شود . وقتی احساسات نزدیک

هیجانی و محبت بین همسران ابراز می شود ، صمیمیت ایجاد می شود.

1. 1. بیانگر بودن ^[۳۰]وخودافشایی^[۳۱] :میزانی که افکار ، عقاید ، گرایشات و احساسات در درون رابطه بیان می شود . خودافشایی با صمیمیت ارتباط مثبت دارد وقتی خودافشایی دررابطه زناشویی تسهیل می شود،صمیمیت افزایش
      می‌یابد.

1. 1. تطابق ^[۳۲] : میزانی که همسران می‌توانند با یکدیگر به صورت راحت کار و تفریح داشته باشند . تطابق صمیمیت را به وسیله افزایش زمان با هم بودن در فعالیت های مشترک ایجاد می‌کند.

1. 1. همبستگی ^[۳۳] و تعهد^[۳۴] : میزان تعهد همسران نسبت به رابطه است . تعهد شرط ضروری برای سایر ابعاد صمیمیت است ، زیرا اطمینان و اعتماد در رابطه را تسریع می‌کند.

1. 1. روابط جنسی^[۳۵] : میزانی که نیازهای جنسی مبادله و ارضاء می شود . ارضاء جنسی منعکس کننده بیشتر با هم بودنهای شدید است که یک زوج تجربه می‌کنند.

1. 1. تعارض^[۳۶] : میزان آسانی حل عقاید متفاوت بین همسران است . مهارت های حل تعارض به ‌عنوان یک پیش‌بینی کننده سطح نهایی صمیمیت در نظر گرفته می شود.

1. اختیار^[۳۷] : میزان روابط مثبت همسران با خانواده و دوستان است . اختیار مربوط به استقلال از روابط هیجانی قوی با افراد دیگر مانند خانواده اصلی است که به زوج اجازه یک فضای هیجانی که برای رشد صمیمیت نیاز است را می‌دهد ( یانگ ولانگ ، ۱۹۹۸، لارسون^[۳۸] ، هاموند و هارپر^[۳۹]،۱۹۸۹،به نقل ازاعتمادی،۱۳۸۶).

رویکرد تعاملی صمیمیت باگاروزی

صمیمیت یک فرایند تعاملی است که شامل یک تعداد از ابعاد مرتبط می شود . صمیمیت یک نیاز واقعی انسان است که ریشه دارد و در یک چارچوب نیاز بقا برای دلبستگی رشد می‌کند. آشفتگی های شدید در مرز دلبستگی مادر – کودک یا شکست به ‌عنوان رشد ، پختگی ،‌تمایز یافتگی و تظاهر پیشرفته نیاز جهانی بیولوژیکی برای نزدیکی بدنی و تماس با انسان های دیگر مفهوم سازی می شود(رضایی،۱۳۸۹).

«ماده ۳۹ منشور، مسئولیت احراز وقوع اقدام تجاوزکارانه را به شورای امنیت واگذار می کند»^[۱۳۸]

از این رو، شورای امنیت با توجه به اختیاراتی که طبق بند(ب) ماده ۱۳ اساسنامه دیوان بین‌المللی کیفری برای ارجاع قضایا به دادستان دیوان دارا است. درابتدا باید تصمیم بگیرد که به موجب آن احراز گردد که کشوری مرتکب اقدامی تجاوزکارانه شده است (تشخیص مثبت شورای امنیت) تا پس از آن دیگر مراحل پیگیری از جمله تعقیب و رسیدگی نسبت به جنایت تجاوز علیه یکی از اتباع آن کشور در دیوان، امکان پذیر گردد در نتیجه اگر دیوان شکایتی نسبت به جنایت تجاوز دریافت کند در ابتدا از شورای امنیت خواسته می شود که مشخص کند کشوری که مورد شکایت قرار گرفته است دست به اقدام تجاوزکارانه زده است یا خیر و شورای امنیت از دیوان درخواست مهلت معینی برای تصمیم گیری می‌کند.

اگر شورای امنیت نتواند در مهلت مقرر تصمیمی اتخاذ کند ۳ را وجود دارد:

۱- دیوان بین‌المللی کیفری می‌تواند اقدام به رسیدگی کند.

۲- دیوان مکلف است از مجمع عمومی ملل متحد تقاضا کند که ظرف مدت مشخصی، توصیه ای در این خصوص ارائه دهد و اگر مجمع عمومی نتوانست این کار را انجام دهد دیوان اجازه دارد که رسیدگی خود را به عمل آورد.

۳- به دیوان اختیار خواهد داد که از مجمع عمومی بخواهد در مهلت معینی یا ارائه توصیه کند یا اینکه نظریه مشورتی دیوان بین‌المللی دادگستری، را استعلام نماید. با فقدان چنین استعلامی، دیوان فقط در صورتی مجاز به رسیدگی است که دیوان بین‌المللی دادگستری، با لحاظ صلاحیتی که برای رسیدگی به پرونده های ترافعی در حدود ماده ۳۶ اساسنامه خود دارد حکم داده باشد که دولت عضوی که موافق ماده ۱۴ اساسنامه دیوان بین‌المللی کیفری، قضیه ای را برای رسیدگی به دیوان کیفری ارجاع ‌کرده‌است, در نقض مقررات منشور ملل متحد قربانی اقدام تجاوزکارانه شده است.

همان طور که گفته شد اعمال صلاحیت دیوان نسبت به جنایت تجاوز منوط است ‌به این که شورای امنیت با توجه به ماده ۳۹ منشور ملل متحد تشخیص داده باشد که آیا این اقدام تجاوزکارانه از دولت مورد نظر سرزده است؟ اگر جواب مثبت باشد در این صورت باید دیوان بررسی کند تا دریابد که شورای امنیت نسبت به درستی این جنایت تجاوز مورد ادعا توسط آن دولت اتخاذ تصمیم نموده است.

گفتار سوم: احراز یا تشخیص منفی شورای امنیت و اثر آن برای دیوان

به منظور ایجاد راه حلی متعادل که هم از یک سو امکان عملی برای انجام وظایف دیوان کیفری در رسیدگی به جنایت تجاوز را فراهم نماید و هم از سوی دیگر مقررات منشور ملل متحد ‌در مورد مسئولیت اولیه و اصلی شورای امنیت در حفظ صلح و امنیت بین الملل هماهنگ باشد طرح های متعددی در جریان کنفرانس رم و نیز در نشست های متعدد کمیسیون مقدماتی برای دیوان توسط نمایندگان کشورهای شرکت کنند. خواه به صورت فردی، خواه به صورت مشترک مطرح شده است که می توان از جمله مهم ترین آن ها به طرح کامرون در جریان کنفرانس رم طرح مشترک یونان- پرتغال در جریان مباحث کمیسیون مقدماتی مطرح کلمبیا اشاره کرد. درهر سه طرح، دیوان در صورت وصول شکایت ‌در مورد تجاوز، ابتدائاً به مسئولیت ویژه شورای امنیت توجه کرده و تحقیق می نمود. که آیا شورای امنیت وقوع عمل تجاوز را احراز کرد یا خیر. پس در صورت عدم احراز عمل تجاوز و عدم اتخاذ تصمیم در این مورد توسط شورا، دیوان کیفری باید به شورای امنیت موضوع را اطلاع داد و درخواست اتخاذ تصمیم مقتضی توسط شورا را از آن بنماید. در مرحله بعد امر دایر بر دو حالت است: یکی آنکه شورای امنیت وقوع عمل تجاوز را احراز کند که در آن صورت دیوان کیفری با توجه به احراز وقوع عمل تجاوز، شروع به رسیدگی به جنایت تجاوز می­ نماید. ولی اگر دیوان احراز نماید که عمل ارتکابی اصولا تجاوز نبوده و یا اهمیت اعمال ارتکابی در حدی نبوده که احراز عمل تجاوز را توجیه نماید در آن صورت دیوان کیفری به شکایت مربوط به جنایت تجاوز ارتکابی توسط اتباع آن دولت رسیدگی کند، چرا که ارتکاب جنایت تجاوز مستلزم وقوع قبلی عمل تجاوز است و چنانچه تجاوزی صورت نگرفته باشد و این امر با تصویب قطعنامه شورای امنیت که مستلزم آرای تمامی اعضای دائم است محرز گردد دیگر رسیدگی به جنایت تجاوز امکان پذیر نخواهد بود.

اما در صورتی که شورای امنیت وقوع عمل تجاوز را احراز ننماید می‌تواند از دیوان کیفری مطابق ماده ۱۶ اساسنامه رم به صدور قطعنامه ای به موجب مبحث هفتم منشور، درخواست تعلیق تحقیق یا تعقیب ‌در مورد دعوا مطرحه نزد دیوان را بنماید که در آن صورت دیوان کیفری نمی تواند هیچ تحقیق یا تعقیبی را ظرف ۱۲ ماه شروع کند و شورای امنیت می‌تواند این تصمیم را مجددا پس از گذشت ۱۲ ماه تجدید کند و بدینوسیله برای همیشه از رسیدگی دیوان ممانعت کند. نکته قابل توجه در این خصوص آن است که برای درخواست تعلیق تحقیق یا تعقیب، حصول اتفاق ارای اعضای دائم شورای امنیت در صدور قطعنامه مربوطه لازم است و حصول چنین اجماعی ممکن است برای شورا چندان آسان نباشد و در عمل موراد این گونه تعلیق را به طور قابل توجهی تعلیق می‌دهد.^[۱۳۹]

گفتار چهارم: آستانه قانونی؛ لزوم آشکار بودن نقض منشور برای تحقق جنایت تجاوز

جنایت تجاوز، از جرائم مقید به نتیجه است، یعنی تحقق آن موکول ‌به این است که اقدام تجاوزکارانه توسط دولت ارتکاب یابد و این اقدام چه از نظر ماهیت و چه از نظر وخامت و گستردگی از مصادیق نقض آشکار منشور ملل متحد باشد. در بندهای ۶و۷مجموعه «نکات مورد تفاهم» به عنوان ضمیمه سوم قطعنامه ششم کنفرانس بازنگری کامپالا در خصوص مفهوم اقدام تجاوزکارانه و نقض آشکار منشور ملل متحد به عنوان نتیجه ضروری برای تحقق جنایت تجاوز، توضیحاتی به شرح ذیل داده شده است.

«۶٫ اتفاق نظر حاصل است که تجاوز به معنای جدی تری و خطرناک ترین شکل توسط غیرقانونی به زور بوده و احراز اینکه اقدام تجاوزکارانه واقع شده است. در راستای اجرای مقررات منشور ملل متحد محتاج به ملاحظه کلیه اوضاع و احوال مؤثر درهر مورد خاصی از جمله وخامت اقدام مورد نظر و پیامدهای آن می‌باشد.»

«اتفاق نظر حاصل است که در مقام احراز این نکته که آیا اقدام تجاوزکارانه ی خاصی، مصداق نقض آشکار منشور ملل متحد بوده است سه عنصر ماهیت، وخامت و گستردگی، باید برای احراز آشکار بودن کفایت نماید. هیچ یک از این عناصر به تنهایی برای انطباق با معیار آشکار بودن اهمیت کافی ندارد.»

اخلاقیات در سازمان به عنوان سیستمی از ارزش ها و بایدها و نبایدها تعریف می شود که بر اساس آن نیک و بدهای سازمان مشخص و عمل بد از خوب متمایز می شود. به طور کلی انسان ها در بعد فردی و شخصیتی دارای ویژگی های خاص اخلاقی هستند که پندار، گفتار و رفتار آن ها را شکل می‌دهد. ممکن است همین افراد وقتی در یک جایگاه و پست سازمانی قرار می گیرند عواملی موجب شود که پندار، گفتار و رفتار متفاوتی از بعد فردی سر بزند که این ویژگی های انسانی بر روی میزان کارایی و اثر بخشی سازمان تاثیر بگذارد. رفتارهای متفاوت اخلاقی افراد به عنوان کارمندان سازمان در یک طیف خطی که یک سر آن سلامت اداری و سر دیگر طیف فساد اداری می‌باشد قابل تحلیل می‌باشد و میزان سلامت اداری در میزان موفقیت سازمان در انجام مأموریت‌ ها، اجرای راهبردها و برنامه ها و در نهایت دستیابی به اهداف سازمانی نقش به سزایی را ایفا می‌کند. اولین گام در دستیابی ‌به این اهداف درک صحیح از مفهوم اخلاق و شناسایی عوامل تاثیرگذار بر رفتار اخلاقی کارکنان در سازمان می‌باشد که در این تحقیق سعی شده تا به طور جامع این عوامل احصاء و طبقه بندی گردند. انسان به دلیل خود آگاهی و اختیار مسئول است و نسبت به افعال اختیاری خویش سزاوار سرزنش یا ستایش می‏ باشد. مسئولیت ‏پذیری آدمی نوعی التزام و تعهدآور است. تعهدی که منافات با اختیار و تصمیم آدمی ندارد. این الزامات گاهی صورت مکتوب و مدرن پیدا می ‏کند و به تصویب رسمی می‎رسد به گونه‏ای که در این تصویب سرپیچی از آن، جرم، بزهکاری و خلاف تلقی می‏ شود و برای سرپیچی کننده متناسب با نوع الزام و تعهد، مجازات و عقوبتی پیش‌بینی می‎گردد (پیتی و هیل^[۱۰]، ۲۰۰۵).

۲-۲-۱٫ مفهوم اخلاق حرفه‌ای

اخلاق حرفه‌ای به معنای اخلاق کار و اخلاق مشاغل است.

الف ـ اخلاق کار^[۱۱]: اخلاق کار متعهد شدن انرژی ذهنی، روانی و فیزیکی فرد یا گروه به ایده جمعی است در جهت اخذ قوا و استعداد درونی گروه و فرد برای توسعه به هر نحو.

ب ـ اخلاق حرفه‌ای^[۱۲]: یکی از شعبه‌های دانش اخلاقی است که می‌کوشد به مسائل و ارزش‌های اخلاقی حرفه های گوناگون پاسخ داده و برای آن قواعد، ضوابط و اصول خاصی در محیط حرفه‌ای متصور می‌گردد به عبارت دیگر وجدان و فطرت خویش در انجام کار حرفه‌ای رعایت کنند بدون آن که الزام خارجی داشته باشند یا در صورت تخلف به مجازات‌های قانون دچار شوند (ویلیامز^[۱۳]، ۲۰۰۶، ).

مقایسه اخلاق فردی و اخلاق شغلی: اخلاق فردی مسئولیت پذیری فرد است در برابر رفتار فردی خود صرفاً به منزله یک فرد انسانی، ولی اخلاق شغلی مسئولیت‌پذیری یک فرد است در برابر رفتار حرفه‌ای و شغلی خود به مثابه صاحب یک حرفه ، شغل یا پست سازمانی (گیوریان، ۱۳۹۰: ).

۲-۲-۲٫ اخلاق در سازمان

اخلاقیات در سازمان به عنوان سیستمی از ارزش ها و بایدها و نبایدها تعریف می شود که بر اساس آن نیک و بدهای سازمان مشخص و عمل بد از خوب متمایز می شود. به طور کلی انسان ها در بعد فردی و شخصیتی دارای ویژگی های خاص اخلاقی هستند که پندار، گفتار و رفتار آن ها را شکل می‌دهد. ممکن است همین افراد وقتی در یک جایگاه و پست سازمانی قرار می گیرند عواملی موجب شود که پندار، گفتار و رفتار متفاوتی از بعد فردی سر بزند که این ویژگی های انسانی بر روی میزان کارایی و اثر بخشی سازمان تاثیر بگذارد. رفتارهای متفاوت اخلاقی افراد به عنوان کارمندان سازمان در یک طیف خطی که یک سر آن سلامت اداری و سر دیگر طیف فساد اداری می‌باشد قابل تحلیل می‌باشد و میزان سلامت اداری در میزان موفقیت سازمان در انجام مأموریت‌ ها، اجرای راهبردها و برنامه ها و در نهایت دستیابی به اهداف سازمانی نقش به سزایی را ایفا می‌کند. اولین گام در دستیابی ‌به این اهداف درک صحیح از مفهوم اخلاق و شناسایی عوامل تاثیرگذار بر رفتار اخلاقی کارکنان در سازمان می‌باشد (گیوریان، ۱۳۹۰: ).

۲-۲-۳٫ ویژگی‌های اخلاق حرفه‌ای

در تعاریف اولیه از اخلاق حرفه‌ای ۲ ویژگی دیده می‌شود:

الف ـ وجود نگرش اصالت فرد و فردگرایی ب ـ محدود بودن مسئولیت‌ها و الزامات اخلاقی فرد در شغل، که به نظر می‌رسد این نگاه به اخلاق حرفه‌ای نوعی تحویلی­نگری و تقلیل­گری به اخلاق حرفه‌ای است. زیرا هویت جمعی و سازمانی در نهادهای مشاغل در کسب و کار بس فراتر از شغل فردی اشخاص است. اما در تعاریف امروزی از اخلاق حرفه‌ای تلقی (شما حق دارید و من تکلیف) مبنای هر گونه اخلاق در کسب و کار است. این مبنا از رفتار ارتباطی فرد، به صورت اصلی برای ارتباط سازمان با محیط قرار می‌گیرد و سازمان با دغدغه رعایت حقوق دیگران از تکالیف خود می‌پرسد. ویژگی‌های اخلاق حرفه‌ای در مفهوم امروزی آن عبارتند از:

• • دارای هویت علم و دانش بودن

• • داشتن نقش کاربردی

• • ارائه پیشینه­ای حرفه‌ای

• • بومی و وابسته بودن به فرهنگ

• • وابستگی به یک نظام اخلاقی

• ارائه دانش انسانی با زبان صریح و بیانی روشن و انگیزشی ( جارامیرو، میلوکی، سولومن^[۱۴]؛ ۲۰۰۶ ).

۲-۲-۳-۱٫ ویژگی‌های افراد دارای اخلاق حرفه‌ای

۱- مسئولیت‌پذیری: در این مورد فرد پاسخگو است و مسئولیت تصمیم‌ها و پیامدهای آن را می‌پذیرد، سرمشق دیگران است. حساس و اخلاقمند است، به درستکاری وخوشنامی در کارش اهمیت می‌دهد، برای اجرای تمام مسئولیت‌های خویش کوشاست و مسئولیتی را که برعهده می‌گیرد با تمام توان و خلوص نیت انجام می‌دهد.

۲- برتری جویی و رقابت طلبی: در تمام موارد سعی می‌کند ممتاز باشد، اعتماد به نفس دارد، به مهارت بالایی در حرفه خود دست پیدا می‌کند، جدی و پرکار است، به موقعیت فعلی خود راضی نیست و از طرق شایسته دنبال ارتقاء خود است ولی سعی نمی‌کند به هر طریقی و از هر راهی در رقابت برنده باشد.

۳- صادق بودن: مخالف ریاکاری و دورویی است، به ندای وجدان خود گوش فرا می‌دهد ، در همه حال به شرافت‌مندی توجه می‌کند، شجاع و با شهامت است.

۴- احترام به دیگران: به حقوق دیگران احترام می‌گذارد، برای نظراتشان ارزش قائل است، خوش قول و وقت شناس است، به دیگران حق تصمیم‌گیری می‌دهد، تنها منافع خود را ارجح نمی‌داند.

۵- رعایت و احترام نسبت به ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی: برای ارزش‌های اجتماعی احترام قائل است، در فعالیت‌های اجتماعی مشارکت می‌کند، به قوانین اجتماعی احترام می‌گذارد، در برخورد با فرهنگ‌های دیگر متعصبانه عمل نمی‌کند.

۶- عدالت و انصاف: طرفدار حق است، در قضاوت تعصب ندارد، بین افراد از لحاظ فرهنگی، طبقه اجتماعی، اقتصادی، نژاد و قومیت تبعیض قائل نمی‌شود.

۷- همدردی با دیگران: دلسوز و رحیم است، در مصائب دیگران شریک می‌شود و از آنان حمایت می‌کند، به احساسات دیگران توجه می‌کند، مشکلات دیگران را مشکل خود می‌داند.

1. وفاداری: به وظایف خود متعهد است، رازدار و معتمد دیگران است (ساتیش^[۱۵]، ۲۰۰۸).

۲-۲-۴٫ مهم‌ترین اصول راهبردی در کاربرد اخلاق حرفه‌ای اسلامی

۳-۱۶ جغرافیای گردشگری:

۳-۱۶-۱ جنگل دریایی حرا:

اکوسیستم جنگل‌های حرا، درختانی است که در آب دریا رشد می‌کنند و اکوسیستم پربازدهی را می‌سازند. در این جنگلها دو گونه حرا و چندل وجود دارد. بسیاری از گونه های آبزی و حیات وحش وابستگی مستقیم و غیر مستقیم به حرا دارند و این جنگلها در پیرامون خود محیط مناسبی را برای رشد و پرورش ماهیان فراهم می‌کنند. اکوسیستم دریایی حرا به دلیل استفاده انسان و سوخت و تغذیه و دام، بسیار حائز اهمیت است. آب در طول شبانه روز ۲ بار عقب نشینی می‌کند و ۲ بار پیشروی، این عمل مداوم شرایط زیستی ویژه ای ‌به این جنگل دریایی می بخشد.

جوامع جنگلی مانگرو ( حرا) در طول میلینها سال موفق شده اند تا سازگاری اعجاب انگیزی با آب شور دریا و سواحل جزر و مدی پیدا کنند. اصولا این گیاهان قادر نیستند دمای کمتراز ۵ درجه سانتی گراد را تحمل کنند. ضمن اینکه شوری بین ۲۰ تا ۳۲ در هزار برای رشد آن ها مناسب است. مانگرو یکی از مقاومترین گونه ها محسوب می شود که با حداقل نیازهای خاص گیاهان مانگرو، در سواحل و امتداد کوه ها توسعه می‌یابد. یکی از ویژگی های درختچه حرا، ریشه آن است. ریشه‌های اصلی حرا کوتاه و کم عمق اند و از آن ها ریشه‌های فرعی و باریک و عمودی اسفنجی به سمت بالا منشعب شده و به طور متوسط تا ۳۰ سانتی متر از سطح زمین بالاتر می‌روند. این ریشه‌های هوایی ‌به‌تدریج‌ دور درخت را پوشش می‌دهند و تبدیل به یک شبکه می‌شوند و ‌به این ترتیب امکان زیستگاه در چنین محیط باتلاقی فراهم می‌کنند. این ریشه ها از شوری اطراف نیز می کاهند تا امکان تغذیه گیاه از آب بسیار شور دریا میسر شود. جنگل‌های دریایی حرا در شبانه روز دو بار در آب دریا آبتنی می‌کنند. هنگام مد ماهیان زیادی به طرف جنگل حرکت می‌کنند و صیادان محلی نیز به خوبی این را می دانند.

شکل۳-۱ جنگل حرا

منبع:www.irna.ir

۳-۱۶-۲ درخت انجیر معابد:

درخت انجیر معابد، از رستنی های شگفت انگیز مناطق حاره بویژه جزایر خلیج فارس درخت همیشه سبزلورمعروف به انجیر معابد است که تاجی بسیار بزرگ با ریشه‌های هوایی متعدد دارد و میوه رسیده نارنجی رنگ آن مطبوع و خوراکی است.

یکی از زیباترین این درختان در روستای تم سنیتی منطقه توریان قرار دارد و در نزدیکی آن بقعه ای دیدنی با طرح معماری کهن با نام زیارت پیر واقع است.

۳-۱۶-۳غار نمکدان:

غارنمک، بخشی از کوه های جزیره قشم به دلیل انباشتگی و رسوب نمک موجود در آب دریا در گسل های عمیق تبدیل به کوه ها و غارهای نمکی شده اند. کوه نمکدان در جنوب غربی جزیره با دیگر معادن و غارهای نمکی جزیره از یک جنس هستند. قندیلها و بلورهای نمک در داخل غارهای بزرگ و جریان آب نمک آلوده در بیرون غار منظره دلپذیری به غارها و کوه های نمکی جزیره قشم بخشیده اند.

شکل۳-۲ غار نمکدان

منبع:www.irna.ir

۳-۱۶-۴ غار خربس:

غارهای خربس، به فاصله ۱۱ کیلومتری از شهر قشم (در جاده مجاور ساحل جنوبی) غارهای خربس برسینه کوهی مشرف به دریا و دشتی میانکاسه قرار گرفته است خربس از غارهای دریایی است که براثر گرداب و تخلیه ماسه ها از حفره سنگ‌ها به وجود آمده است. عمر غار بسیار طولانی است اما در دوره های پیش از اسلام با افزودن به وسعت غار و بخش‌های تالار و دهلیزهای انشعابی به احتمال زیاد از آن برای پناهگاه کودکان، زنان و سالخوردگان به هنگام یورش دشمن استفاده می شده است.

۳-۱۶-۵ آبگیر ها:

آبگیرها، از سدهای دیدنی و تاریخی قشم یکی سد پی پشت است. تأسیسات تقسیم آب این سد حداقل از دوره ساسانی است و دیگر آبگیر دیدنی جزیره قشم سد گوران است.

از جمله آبگیرها و سدهای مهم قشم می توان سدهای خالصی،سیماب،توریان وسلماب را نام برد.

۳-۱۶-۶ قلعه پرتغالی ها:

قلعه پرتغالی ها، در سال ۱۵۰۷ میلادی آلبوکرک دریاسالار پرتغالی جزایر دهانه خلیج فارس را تصرف کرده و از این طریق برراه بازرگانی دریایی بین هند و اروپا تسلط یافت، چیرگی ‌پرتغالی‌ها براین آبراه مهم دریایی ۱۱۰ سال طول کشید. در این مدت آن ها به ساختن دژها و استحکاماتی پرداختند که از آن جمله دژهای هرمز ، قشم و لارک است.

قلعه قشم با مساحتی بیش از ۲ هزار متر مربع از سنگ‌های آهکی و گچی با ملاط ساروج محلی ساخته شده و طی یک قرن چندین بار استحکام بخشی یافته است. این دژ راست گوشه است. چهاربرج در چهارگوشه و بازوهایی بلند دارد که توپ و منجنیق ها برروی پهنای آن مستقر می شده اند قلعه قشم کاربردی چون یک انبار بزرگ یا جای نگهداری مهمات و سلاح داشته که در مواقع اضطراری به دیگر دژها کمک می رسانده است.

سرانجام در سال ۱۶۲۳ میلادی این قلعه و دیگر پایگاه ها در دهانه خلیج فارس را یکی از سرداران صفوی متصرف شد و ایرانیان تا امروز براین پرارزش ترین آبراهه دنیا چیره هستند.

۳-۱۶-۷ مساجد:

مساجد، در قشم از سال‌های اولیه هجری قمری مسجدهایی موجود است که قدیمی ترین آن مسجدشیخ رخ در روستای کوشه است که یک بار براثر زلزله ویران شده اما در اواخر قرن سوم آن را بازسازی کرده‌اند. در کنار مسجد شیخ رخ زیارت شیخ رخ با گنبد ویژه هشت گوش قراردارد. سنگ گورهای بسیار کهن در گورستان کنارشیخ رخ وجود دارد. از دیگر مسجدهای قشم می توان مسجد هلر ، رمچاه و لافترا نام برد.

شاه شهید، بقعه شاه شهید از بقاع متبرکه است که بازسازی شده و کوچه آن گسترش یافته است. مردم جزیره درباره شاه شهید داستان‌های دل انگیز می‌گوید.

۳-۱۶-۸ دره ستارگان:

دره ستاره ها، در غرب روستای برکه خلف دره ستاره ها با تندیس ها و بریدگی های شگفت انگیز طبیعی که براثر عوامل فرسایش به مرور زمان به وجود آمده توجه هر بیننده ای را به خود جلب می‌کند. مردم این منطقه براین باورند که در گذشته های دور ستاره ای از آسمان در این نقطه فرود آمده و موجب شکل یافتن این دره شده است.

شکل۳-۳ دره ستارگان

منبع:عکس از نگارنده

۳-۱۶-۹ قبرستان انگلیسی ها:

قبرستان انگلیسی ها، این قبرستان باقی مانده محل زندگی شماری از انگلیسی ها در زمان فتحعلی شاه است از این مکان که در ۳۵ کیلومتری شهر قشم در بندر با سعید قرار دارد و تنها قبر شماری از مأموران دولت انگلیس، دکل ‌دیده‌بانی و قلعه کوچک ساحلی باقی مانده است.

۳-۱۶- ۱۰ دره چاهکوه:

دره اعجاب انگیز چاهکوه، چاهکوه دره ای با احجام و تندیس های بی نظیر و پوشیده از صدها حفره و کاسه و طاقچه بربدنه عمومی آن با جوی های سنگی و چاه های آب که از یورش باد، بارش بارانهای تند و تابش آفتاب داغ پدید آمده است.

این دره در ۱۰۰ کیلومتری شهر قشم و در کنار روستای چاهوی شرقی قرار دارد.

-۲جغرافیای طبیعی شهرستان نور:

۳-۲موقعیت جغرافیایی و حدود شهرستان نور:

در بعد برنامه ریزی، دولت با مشکلات گوناگونی در بخش کشاورزی مواجه بوده است. نخستین مشکل به برنامه ریزی مربوط می شود که نوعی برنامه ریزی از بالا به پایین بوده و اغلب به دست کسانی انجام می گرفت که از واقعیت های کشاورزی ایران تصویر درستی نداشتند. نبود مشارکت کشاورزان در برنامه ریزی و نبودن نهادهایی که کشاورزان بتوانند خواسته ها و دیدگاه های خود را به تصمیم گیران منتقل کنند، یکی دیگر از نقاط ضعف عمده برنامه ریزی توسعه کشاورزی ایران به شمار می رود.

یکی دیگر از مشکلات اساسی، ناهماهنگی میان بخش تولید غذا، بازاریابی، مصرف و تقاضای مواد غذایی است. اغلب سیاست های کشاورزی در خلاء و با توجه ‌به این جنبه ها انجام می‌گیرد. در حالی که وزارت جهاد کشاورزی خود را متولی تولید می‌داند، سیاست های خود را با نیازهای غذایی هماهنگ نکرد. به بیان دیگر اغلب، به تولید به عنوان بخشی جدا نگاه کرده و به بازاریابی، نگهداری و جنبه‌های توزیعی و مهمتر از همه به ضایعات به عنوان پدیده ای که موجب کاهش تولیدوعرضه شده و به بازار که باعث افزایش قیمت مصرف کننده می شود، توجه لازم معطوف نداشته است.

سیاست بی رویه واردات برخی محصولات کشاورزی، ضد حمایتی بودن برخی سیاست های کلان اقتصادی، شفاف نبودن سیاست در توسعه بسیاری از محصولات کشاورزی بر اساس اصل مزیت نسبی و غیره از مشکلات دیگری است که بر سر راه بخش کشاورزی قرار می‌گیرد.

۳٫تنگناهای بازاریابی و امور پس از برداشت:

واقعیت این است که اغلب کشاورزان ایرانی در حال گذر از مرحله سنتی به مرحله مدرن و تجاری قرار دارند. بر این اساس بخش قابل توجهی از محصول تولیدی خود را برای تامین هزینه های نقدی خود، به بازار می فروشد. در ایران بیشتر کشاورزان مجبورند محصول خود را قبل و یا در زمان برداشت به فروش برسانند. بدین گونه سهمی که از قیمت مصرف کننده دریافت می دارند، اندک است. این موضوع ‌در مورد محصولات فساد پذیری مانند میوه و تره بار بیشتر دیده می شود چرا که کشاورزان توان نگهداری محصول را ندارند و در صورت فروش نرفتن، ضایعات افزایش یافته یا محصول به کلی فاسد شده و از بین می رود.

در بسیاری از کشورها مسئولیت بازاریابی محصولات کشاورزی بر عهده وزارت کشاورزی است و مسولیت عمده این وزارت بررسی وضعیت بازار یابی، تهیه اطلاعات بازار و ارائه آن به تولید کننده و عوامل بازاریابی برای تصمیم گیری ‌در مورد تولید و ارسال محصول به بازارهایی که قیمت بیشتری پیشنهاد می‌کنند. بی توجهی به بازاریابی محصولات کشاورزی و نبودن متولی برای آن سبب شده که میزان ضایعات در فاصله بین تولید تا مصرف افزایش یابد، که این امر خود به منزله کاهش عرضه و افزایش بیشتر قیمت هاست. در بیشتر کشورها به منظور غلبه بر این مشکل، کوشش هایی در جهت مشارکت تولید کنندگان در امر بازاریابی محصولات انجام شده که با موفقیت هایی روبرو بوده است. در ایران، این نوع تجربیات اندک است. به هر حال، این زمینه ای است که در مقایسه با موارد دیگر کمتر توجه شده و نیاز به سرمایه گذاری بیشتر دارد.

تجربه بسیاری از کشورهای در حال توسعه نشان می‌دهد که یکی از راه های مقابله با فقر و سوء تغذیه، افزایش تولید و درآمد کشاورزان است. در این میان سیاست قیمت گذاری محصولات کشاورزی اثر مهمی بر درآمد کشاورزان دارد. برای آنکه تولیدات کشاورزی افزایش یابد، باید انگیزه تولید در کشاورزان تقویت شود. در این میان قیمت گذاری محصولات غذایی باید به گونه ای باشد که موجب تقویت انگیزه تولید شود. قیمت پایین محصولات کشاورزی، نه تنها موجبات تضعیف انگیزه تولید را فراهم می‌سازد، بلکه باعث می شود کشاورز علاقه ای به استفاده از تکنولوژی جدید نداشته باشد. ‌بنابرین‏، ناکارآمدی نظام بازار در بخش کشاورزی ایران به عنوان یکی از تنگناهای اساسی توسعه این بخش محسوب می شود.

۲-۶مفهوم اشتغال:

اشتغال را می توان به لحاظ اهمیت در ابعاد عملی شخصیت انسان، منشأ هویت و ابزار رسیدن به سعادت نوع بشر به شمار آورد. در ابعاد فلسفی، مذهبی، روان شناسی و سیاسی کار مفید و ثمربخش دارای اهمیت فراوان است. به طورکلی، طی سال‌های اخیر، تأمین اشتغال و کاهش نرخ بیکاری، در قالب یکی از دغدغه های اقتصادی و به عنوان ضروری ترین هدف برای مدیریت کشور و برنامه های اقتصادی، ابتدا در سطح ساماندهی کشور و همچنین در برنامه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مدنظر قرار گرفته است. استفاده بهینه از منابع و امکانات موجود به منظور برآورده ساختن نیازها و خواسته های بشر، از جمله افزایش تولید، درآمد، اشتغال و رفاه جامعه از مهمترین ‌هدف‌های‌ توسعه هر کشور محسوب می شود. برای این منظور معمولاً سعی می شود تا با بهره گرفتن از سیاست ها و ابزارهای اجرایی گوناگون در برنامه های توسعه ‌به این هدف دست یافت. (طیبی و همکاران: ۱۳۸۹).

۲-۶-۱رشد اقتصادی و اشتغال:

هدف رسیدن به اشتغال کامل در میان اهداف کلان اقتصادی در کشورهای در حال توسعه اهمیت بسیاری دارد و بیکاری و شغل ناکافی علت و پیامد اصلی فقر در آن ها‌ است.با این حال برخلاف وعده های انتخاباتی رهبران سیاسی کشورهای فقیر، دستاورد رشد چشمگیر و اشتغال کامل تنها یک سراب بوده است. میزان بیکاری زیاد، رشد نامطلوب اقتصادی و فقر در میان معضلات دیگر متداول است(ادبایو و همکار^[۱]، ۲۰۰۶).

‌بر اساس آمار رسمی سال ۲۰۱۰ نرخ بیکاری در میان افراد ۱۵-۲۴ ساله بیش از ۴۰% بوده است. ‌بنابرین‏ حل مسئله تولید واقعی و رشد اشتغال در کشورهای در حال توسعه برای کاهش فقر و توزیع درآمد عاقلانه­تر امری ضروری است(فوفانا^[۲]، ۲۰۱۰). میانگین رشد و اشتغال در سال های ۲۰۰۱-۲۰۱۰ در کشورهای اکو به ترتیب آذربایجان ۱۶٫۴۳ و ۳۷٫۴۶ ایران ۵٫۰۹ و ۳۴٫۰۸ قزاقستان ۸٫۴۴ و ۴۲٫۰۶ قرقیزستان ۴٫۶۷ و ۳۹٫۲۴ پاکستان ۴٫۶۸ و ۴۰٫۵۱ و ترکیه ۳٫۴۴ و ۳۲٫۵۱ می‌باشد. شواهد حاکی از آن است که ارتباط بین تغییرات در نرخ رشد اقتصادی و نرخ بیکاری، به طور قابل ملاحظه ای در طول زمان و در طی چرخه اقتصادی و بسته به کشور یا مناطق تحت مطالعه متفاوت بوده است. ارتباط مذکور یک ارتباط ثابت نیست بلکه بر اساس آنچه گفته شد، می‌تواند بسته به زمان و شرایط کشورها وضعیت به گونه ای دیگری باشد. به طور مثال بهره وری افزون تر در یک اقتصاد ممکن است منجر به تغییراین رابطه گردد. عدم ثابت بودن این ارتباط در بسیاری از اقتصادها، مانند ایالات متحده امریکا، اندونزی و… ملاحظه می شود (سازمان جهانی کار، ۲۰۱۱).

به طور کلی اموالی که اشخاص بر آن ها ید و استیلاء دارند به چند دسته تقسیم می‌شوند.

اموالی که متعلق به غیر بوده و ذوالید بر آن ها سلطه و استیلاء دارد و استیلای مذبور نامشروع است که از آن تعبیر به ضمان ید نموده ایم و گاهی اموالی که متصرف بر آن ها ید و تصرف دارد و به حسب ظاهر در تحت اختیار و سلطنت او است ولی نمی دانیم که آیا وی مالک است یا مالک نیست این خود دو حالت دارد: گاهی اموال تحت تصرف مسبوق به ید و ملک غیر نیست که این را ید موجب مالکیت نامیدیم مانند صیادی که ماهی از دریا صید نموده باشد و غیره ولی گاهی اموال مورد تصرف مسبوق به ملک غیر است که می توان به حکم قاعده ید که اماره مالکیت است ذوالید را بر حسب ظاهر مالک بشناسیم .( ولویون ،۱۳۸۸ ،ص۲۰ )

۵- ید صوری و واقعی : حاج میرزا حبیب الله رشتی در کتاب غصب خود می نویسد : « ید بر دو قسم است : ۱- ید صوری ۲- ید واقعی ».

ید صوری عبارت است از مجرد تصرف حسی پس صرف تصرف حسی شخص بر مالی را تصرف صوری می‌نامند و ید واقعی عبارت است از تصرف حسی به علاوه سلطنت واقعی کامل که البته این تقسیم بندی را در باب مسئولیت مدنی ناشی از غصب مطرح شده که فقیه مذبور سبب و منشأ ضمان ید ، ید واقعی می‌باشد ولی ید اماره مالکیت ، ید صوری ( تصرف حسی ) کفایت می‌کند.

۶- ید احسانی :هرگاه کسی کار نیکی انجام دهد و بدون تعدی و تفریط زیانی به بار آورد مسئول و ضامن نخواهد بود .مثلاً هرگاه کسی می بیند که کشتزار همسایه بر اثر بی آبی و تشنگی رو به پژمردگی و خرابی است و می‌داند که صاحبش به سفر رفته یا به زندان افتاده و دسترسی به کشتزار خود ندارد حال آنکه اگر آن کشتزار را آب دهد و به هنگام آبیاری بوته هایی بدون تقصیر بشکند او ضامن جبران خسارت نخواهد بود . سؤالی که می توان مطرح کرد آن است آیا کافی است که کسی به قصد خیر و خوبی و نیکی کاری انجام دهد و در این صورت آن کار احسان خواهد بود هر چند سودمند نباشد یا زیانبار باشد ؟ یا ملاک احسان ، واقعیت امر است و در واقع باید کاری خوب و سودمند باشد هر چند قصد خیر هم نداشته باشد ؟یا آنکه هم قصد احسان لازم است و هم در واقع کار سودمندی باشد ؟

موسوی بجنوردی در کتاب قواعد الفقهیه خود می نویسد : « ظاهر این است که احسان دائر مدار واقع باشد هر چند قصد احسان نکرده باشد به دلیل اینکه هر جا عنوانی موضوع حکم شرعی باشد منظور معنای واقعی آن است » و میر فتاح مراغه ای در کتاب عناوین خود می‌گوید که هم قصد لازم است و هم واقع امر ، او نوشته است : « ….باید دفع ضرر هم باشد … و آنچه به نظر می‌رسد این است که قصد هم معتبر است …و عرف دلیل این مدعاست » و دکتر محمدی در کتاب قواعد فقه خود می نویسد :« قاعده احسان هر جا که باشد مسقط ضمان است و نظر به اینکه هر گونه تصرفی در مال غیر موجب ضمان است پس در صورت شک و تردید باید به قدر متقین اکتفا کرد و باید گفت که هم قصد و هم رسیدن به واقع از عناصر قاعده احسان است و به اصل استصحاب باید توجه کرد . اما به نظر می‌رسد که همیشه تشخیص دادن قصد نیک و بد انسان‌ها در همه شرایط آسان نیست ممکن است شخصی بخواهد برف خانه همسایه خود را در صورت نبود مالک برف روبی کند اما به سقف خانه خسارات وارد نماید در اینجا هر چند که عمل همسایه را خیرخواهانه تصور کنیم اما باز او سبب خسارات شده است و ممکن بود از برف خسارتی به سقف آن خانه وارد نیاید ولی تکلیف خسارتی که مثلاً با پا نهادن بر سقف ایرانیت که بسیار نازک است سبب شکستگی و آسیب آن خانه شود در اینجا نمی توان گفت چون او قصدش نیک بود پس ضمانی هم ندارد به نظر می‌رسد شاید در فقه به قصد نیک و بد توجه بسیار شود اما در حقوق و در قوانین چنین مسایلی سبب عدم ضمان نیست شاید در جبران خسارت تخفیفی حاصل شود ولی موجب عدم ضمان نیست.

۲-۳- غصب و تصرف عدوانی (ید غاصبانه )

در قانون مدنی و فقه، تصرف شخص در مال غیر به نحو عدوان(ماده ۳۰۸ ق.م) غصب نامیده می شود و ید عدوانی اعم از ید غاصبانه است.ید عدوانی شامل هر دو صورت پیش‌بینی شده در ماده ۳۰۸ ق.م می‌باشد و حال اینکه ید عدوانی به معنی اعم در ماده ۳۰۸ ق.م بیان شده و مفاد این ماده از حدیث«علی الید ما اخذت حتی تودیه» گرفته شده است. مقصود از استیلاء در ماده ۳۰۸ قانون مدنی آن است که شخص حق دیگری را به تصرف خود در آورد و بر آن مسلط شود و هرگاه کسی بر حق خود استیلاء پیدا کند غاصب نیست ‌بنابرین‏ باید استیلاء بر حق دیگری صورت گیرد.(قاسم زاده ، ۱۳۹۰ ،ص ۱۹۲ ) در غصب، غاصب باید عامداً در مال دیگری تصرف کند ولی در ید عدوانی ممکن است عامداً در مال دیگری تصرف به عمل آید از روی جهل و غفلت، (در قانون مدنی) مترادف با تصرف نامشروع و تصرف عدوانی است و تصرف عدوانی است و اعم از تصرف به معنی غاصبانه است(سلطانی و سادات باریکانی، ۱۳۹۰،ص ۱۶).

مطابق ماده ۳۰۸ قانون مدنی : « غصب استیلاء بر حق غیر است به نحو عدوان ، اثبات ید بر مال غیر بدون مجوز هم در حکم غصب است » و با توجه به ماده ۱۵۸ آیین دادرسی مدنی جدید سؤالی که مطرح می شود این است که آیا این دو مفهوم یکسان هستند ؟

اگر یکسان هستند چرا احکام و شرایط آن ها دو قانون متفاوت است؟ و اگرتفاوتی دارند در چه چیز می‌باشد؟( رودیجانی ،۱۳۹۲ ،ص۷۳ )

ابتدا توضیح خواهیم داد که مفهوم غصب چیست.

غصب عبارت است از استیلاء و در اختیار قرار گرفتن هر چیزی که مربوط به دیگری است چه مال باشد و چه حق غصب از جمله گناهانی است که هم عقل و نقل یعنی کتاب ، سنت ،اجماع بر حرمت آن تأکید دارند و در حدیث نبوی آمده است که « اگر کسی یک وجب از زمین دیگری را غصب کند خداوند در قیامت آن را از هفت طبقه زمین طوق گردنش می اندازد » و در حکم نبوی دیگری آمده است که « کسی که به یک وجب از زمین تا در قیامت خدا را با این طوق دیدار کند مگر آنکه توبه نماید و برگردد ». ( امام خمینی ، ۱۳۹۲ ،ص۲۹۳ )

هنگامی که گفته می شود غصب عبارت است از استیلاء به نحو عدوان بر حق غیر یعنی اینکه علاوه بر مال ممکن است چیزهای دیگری که عرفاً به آن ها مال گفته نمی شود مورد غصب قرار نمی گیرند مانند حق تحجیر در اراضی موات ، حق انتفاع از مشرکان عمومی .به همین دلیل قانون مدنی در تعریف غصب آن را محدود به مال ننموده و به کلمه حق تعبیر ‌کرده‌است.( امامی ،۱۳۷۷ ،۳۶۳ ) به همین دلیل است که در تعریف تصرف نیز گفته شده : « تصرف ، تصاحب و یا استفاده در یک مال یا یک حق با واسطه یا بلاواسطه( جعفری لنگرودی ، ۱۳۷۶ ،ص۱۳۸ )

غصب دو حکم دارد : یکی تکلیفی است و دیگری وضعی است .

۲- چنانچه اعتماد یک‌طرفه به سطح اعتماد متقابل ارتقاء یابد، تضمین بقاء اعتماد بیشتر است.
۳- واسطه‌های اعتماد که در نقش‌های مشاور، ضامن و سرمایه‌گذار ظاهر می‌شوند، در گسترش و کاهش اعتماد در جامعه مؤثر هستند و همه اعضای جامعه قابلیت ایفای این نقش‌ها را دارند. موفقیت یا شکست آن‌ ها در مقوله اعتماد، بر دیدگاه آن‌ ها به جامعه و اعتماد اجتماعی تاثیر خواهد گذاشت.

۴- چنانچه اعتماد به نخبگان در سطح جامعه کاهش یابد، این اعتماد در جای دیگری شکل می‌گیرد. مثلا اگر اعتماد افراد به رسانه های داخلی خدشه‌دار شود، آن‌ ها به سوی منابع دیگر خبری متمایل می‌شوند.
۵- اعتماد و بی‌اعتمادی هر دو میل به خودافزایی داشته و حالت ثابتی ندارند (کلمن, ۱۹۹۸: ۱۴۵).

۶- پیوتر زتومکا ^[۷۴]؛ زتومکا، نویسنده و پژوهشگر نام‌آور لهستانی، ضمن ارائه یک ارزیابی جامع از اعتماد، بحث خود را در کتاب “نظریه جامعه‌شناختی اعتماد” بر محورهای زیر استوار می‌کند: چرخش نظریه جامعه‌شناختی از متغیر‌های سخت به متغیر‌های نرم، مفهوم و اندیشه اعتماد، انواع اعتماد، کارکرد‌های اعتماد، بنیادهای اعتماد، فرهنگ اعتماد و در نهایت اعتماد در نظام‌های خودکامه و دموکراسی. همچنین وی اعتماد و تغییر اجتماعی را بر مبنای یک مطالعه موردی از کشور لهستان مورد مطالعه قرار داده است (زتومکا, ۱۹۹۴: ۴۹).

زتومکا با توجه به جهانی‌شدن و فرایند پویای وابستگی متقابل جهانی، دو مقوله اعتماد و همکاری را به عنوان یکی از پیش‌فرض‌های اساسی در رویارویی با تحولات جهانی ذکر ‌کرده‌است و نیز با پرداختن بیشتر به مسئله اعتماد، مخاطره را نیز به دنبال آن ذکر ‌کرده‌است (عباس زاده, ۱۳۸۳: ۲۷۳).

به نظر زتومکا، اعتماد در متن کنش‌های انسان، که مهم‌ترین ویژگی آن‌ ها جهت‌گیری معطوف به آینده است، نمود پیدا می‌کند.

هر چه میزان کنترل ما بر کنش‌های آینده کمتر باشد، نیاز ما به اعتماد بیشتر می‌شود.
اعتماد کردن یعنی شرط بستن بر آینده نامعین و کنش‌های غیرقابل کنترل دیگران که همیشه همراه با مخاطره است.

زتومکا سطوح اعتماد را به صورت لایه‌هایی در نظر می‌گیرد که از عینی‌ترین روابط میان اعضای خانواده شروع شده و تا انتزاعی‌ترین روابط مانند اعتماد به نظم اجتماعی، کارایی نظام و … ادامه دارد (زتومکا, ۱۹۹۴: ۷۹-۷۳).

۷- آنتونی گیدنز ^[۷۵]؛ گیدنز جامعه‌شناس مطرح معاصر انگلیسی است. از نظر گیدنز اعتماد مخصوص روابط پیچیده و رسمی است و لازمه روابط در جوامع نوین ، انتزاعی و مدرن امروزی محسوب می شود . وی معتقد است زمان و مکان نقش مهمی در اعتماد دارند و تغییر مفهوم آن ها در دوره مدرن ، وجود اعتماد در برقراری روابط را ضروری ساخته است (زین آبادی, ۱۳۸۷: ۹)

به طور کلی نظریات وی ‌در مورد اعتماد را می‌توان به چهار بخش تقسیم کرد:

الف) اعتماد و امنیت وجودی: که مربوط به دوران کودکی است و با آنچه اریکسون آن را اعتماد بنیادی می‌‌نامد، مطابقت دارد. گیدنز اعتماد را عامل احساس امنیت وجودی می‌داند که موجود انسانی منفرد را در نقل و انتقال‌ها در بحران‌ها و در حال و هوای آکنده از خطرهای احتمالی قوت قلب می‌بخشد و به پیش می‌برد (علی پور و همکاران, ۱۳۸۸: ۱۱۲)

ب) اعتماد به نظام‌های انتزاعی و تخصصی: گیدنز نظام‌های انتزاعی را نظام‌های انجام کار فنی یا مهارت تخصصی می‌داند که حوزه های وسیعی از محیط مادی و اجتماعی زندگی کنونی ما را تشکیل می‌دهد. مثل نظام پزشکی، نظام معماری و غیره. به نظر وی ما از اعتماد به نهادهای مدرن و نظام‌های انتزاعی در موقعیتی که بسیاری از جنبه‌های مدرنیت جهانی شده باشد، ناگزیریم. یکی از معانی قضیه بالا این است که هیچکس نیست که بتواند از نظام‌های تخصصی در نهادهای مدرن کاملا دوری گزیند (گیدنز^[۷۶], ۱۹۹۵: ۳۴). زندگی در دوره مدرن توسط نظام‌های انتزاعی تخصصی تکه‌تکه می‌شود و یک نفر نمی‌تواند مانند گذشته همه یا بیشتر کارهای خود را مستقلا انجام دهد (گیدنز, ۱۹۹۵: ۱۰۰).

البته به نظر زتومکا اعتماد می‌تواند به مقولات انتزاعی دیگری مانند اعتماد به نظم، دموکراسی، علم و غیره نیز تعلق پیدا کند (زتومکا, ۱۹۹۴: ۸۵)

ج) اعتماد در روابط شخصی: در دوران پیشامدرن، روابط شخصی تابع ضوابط بیرونی همچون تعهدات خویشاوندی بود، در حالی که در دوران مدرن روابط شخصی که بیشتر به صورت رابطه ناب در می‌آید، وابسته به اعتماد متقابل است که آن را باید به وجود آورد و اعتماد طرف مقابل را جلب کرد. ارتباط ناب ارتباطی است که معیارهای بیرونی در آن تحلیل رفته باشد. ارتباط ناب تنها برای پاداشی به وجود می‌آید که از نفس ارتباط حاصل می‌گردد. در ارتباط ناب اعتماد چیز مطمئن و از پیش تعیین‌شده‌ای نیست (گیدنز, ۱۹۹۵: ۱۴۳).

د) زمینه‌های اعتماد در دوران پیشامدرن و مدرن: گیدنز اعتماد را از مؤلفه‌‌های اصلی مدرنیته می‌داند و معتقد است که چهار زمینه محلی اعتماد یعنی خویشاوندی، اجتماع محلی، سنت و کیهان‌شناسی مذهبی بر فرهنگ‌های پیش از مدرن تسلط دارند، حال آنکه در دوران مدرن اعتماد به نظام‌های انتزاعی و نمادها و نظام‌های کارشناسی جای این نوع اعتماد را گرفته است (گیدنز، ۱۹۹۵: ۱۳۰)

به نظرگیدنز، در جوامع نوین، افراد هرچه فاصله زمانی _ مکانی بیشتری از هم داشته باشند، به اعتماد بیشتری نیاز دارند. در جوامع ماقبل نوین که خصلتی محلی و بومی دارند و کنشهای متقابل ‌بیشتر در سطح محلی و رو در رو رخ می‌دهند؛ در روابط اجتماعی اعتماد به طور طبیعی وجود دارد. اما در جوامع بزرگ و گسترده که روابط اجتماعی در فاصله زمانی – مکانی بسیار دوری انجام می‌گیرد و افراد درگیر این روابط، کمتر با یکدیگر آشنایی چهره به چهره دارند، به اعتماد بسیار نیازمندند (طالقانی, فرهنگی, عابدی، جعفری, ۱۳۸۹: ۹۲)

۸- مسعود چلبی؛ به اعتقاد چلبی، اعتماد ریشه در وابستگی عاطفی دارد. هرگاه عواطف زمینه رشد یافته و بتواند در میان افراد انتقال یابد، اعتماد ایجاد و تقویت می‌گردد. در ارتباط با چگونگی انتقال عواطف، او معتقد است تعاملات اظهاری یا روابط گرم در این زمینه نقش کلیدی دارند. تعاملات اظهاری برخلاف تعاملات ابزاری، حامل عواطف، دوستی و صمیمیت و اعتماد می‌باشند و تمایل ‌به این دارند که در حریم گروه‌های اولیه و اجتماعات طبیعی مستقر شوند. روابط ابزاری به هدف تامین منافع شخصی انجام می‌گیرد و تمایل دارند که در ورای گروه‌های اولیه و اجتماعات طبیعی قرار بگیرند. چلبی ترکیب مناسب روابط اظهاری و ابزاری را کلید گسترش اعتماد در جامعه می‌داند. در واقع با گسترش روابط ابزاری و باز شدن گروه‌های اولیه و اجتماعات طبیعی بر روی کل جامعه است که مسیر عبور روابط اظهاری از درون گروه‌ها به بیرون آن‌ ها مهیا می‌شود (چلبی, ۱۳۷۵: ۱۲).

بر این اساس اعتماد اجتماعی در بحث چلبی در دو شکل متفاوت مطرح می‌شود، اعتماد میان‌فردی که مختص جامعه سنتی است (که روابط اظهاری در آن غالب است) و اعتماد تعمیم‌یافته که مختص جوامع مدرن است (که مشخصه آن روابط ابزاری است) (بالاخانی, ۱۳۸۶: ۶۰).

۹- فوکویاما^[۷۷] : به تعبیر فوکویاما اعتماد انتظاری است که در یک اجتماع منظم، صادق و دارای رفتار تعاونی خود را نشان می‌دهد (زارعی, ۱۳۸۷: ۶۹)

فوکویاما ( ۱۹۹۷ ) معتقد است که قبل از و رود به هر سیستم تجاری یا اجتماعی، باید اطلاعات کافی درباره شبکه های اعتماد موجود در آن سیستم و ویژگی های آن به دست آورد ؛ زیرا اعتماد را پایه هر گونه مبادلات اقتصادی است (زارعی, ۱۳۸۷: ۷۵)

۲-۷ سوالات فرعی

آیا عملکرد جسمی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد؟

آیا مشکلات جسمی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد؟

آیا درد جسمی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد؟

آیا سلامت عمومی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد؟

آیا نشاط بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد؟

آیا عملکرد اجتماعی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد؟

آیا مشکلات روحی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد؟

آیا سلامت روانی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد؟

۸- فرضیات تحقیق

۱-۸ فرضیه اصلی

مؤلفه‌ های سلامت روانی و جسمانی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد.

۲-۸ فرضیات فرعی

عملکرد جسمی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد.

مشکلات جسمی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد.

درد جسمی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد.

سلامت عمومی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد.

نشاط بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد.

عملکرد اجتماعی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد.

مشکلات روحی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد.

سلامت روانی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم تاثیر معنی‌داری دارد.

۹- جامعه آماری تحقیق

جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه بازنشستگان کارگری شهر قم در دهه منتهی به سال ۱۳۹۲ می‌باشد. تعداد بازنشستگان کارگری شهرداری قم در دهه منتهی به سال ۱۳۹۲ برابر ۲۵۶ نفر می‌باشد.

۱۰- قلمرو تحقیق

۱-۱۰ قلمرو موضوعی تحقیق :

از بعد موضوع، تحقیق حاضر مربوط به شاخه مدیریت منابع انسانی که به بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم از لحاظ سلامت روانی و جسمانی می‌پردازد.

۲-۱۰ قلمرو مکانی تحقیق :

قلمرو مکانی این تحقیق، بازنشستگان کارگری شهرداری استان قم می‌باشد.

۳- ۱۰ قلمرو زمانی تحقیق :

قلمرو زمانی این تحقیق مربوط به دهه منتهی به سال۱۳۹۲ است که اطلاعات تحقیق در این مقطع زمانی از طریق توزیع پرسشنامه جمع‌ آوری شده است.

۱۱- نوع و روش تحقیق

این تحقیق از دسته تحقیقات توصیفی مبتنی به روش پیمایشی می‌باشد. پژوهش حاضر یک مطالعه مقطعی بوده که به بررسی وضعیت کیفیت زندگی در بازنشستگان کارگری شهرداری قم در دهه منتهی به سال۱۳۹۲ می‌پردازد. نوع روش تحقیق نیز از نوع علّی(علت و معلولی) می‌باشد.

۱۲- روش گردآوری اطلاعات

برای جمع‌ آوری اطلاعات از روش های زیر استفاده گردیده:

۱-۱۲ مطالعات کتابخانه‌ای :

جهت گردآوری اطلاعات در زمینه مبانی نظری ‌و ادبیات تحقیق موضوع، از منابع کتابخانه ای، مقالات، کتاب‌های مورد نیاز ونیز از شبکه جهانی اطلاعات استفاده شده است.

۲-۱۲ تحقیقات می‌دانی :

به منظور جمع‌ آوری داده ها واطلاعات برای تجزیه وتحلیل از پرسشنامه استفاده خواهد شد و همچنین گردآوری اطلاعات از طریق منابع اطلاعاتی دست دوم مانند کتب، نشریات. مجلات جمع‌ آوری می‌شود.

۱۳- روش تجزیه وتحلیل اطلاعات

در بخش آمار توصیفی با تشکیل جداول فراوانی ودرصد فراوانی نسبی و رسم نمودارهای فراوانی به توصیف مشخصات جمعیت شناختی پاسخ دهندگان پرداخته می‌شود، همچنین وضعیت پاسخهای آن ها به سوالات تخصصی پرسشنامه از نظر توصیفی با تشکیل جداول فراوانی و رسم نمودارهای فراوانی بررسی می‌شود. در بخش آمار استنباطی از آزمون‌های آماری کلموگروف اسمیرنوف یک نمونه ای، تی یک نمونه ای ، دوجمله ای جهت بررسی درستی فرضیه های تحقیق استفاده می‌شود. همچنین از آزمون فریدمن جهت بررسی یکسان بودن یا یکسان نبودن تاثیرات مؤلفه‌ های سلامت روانی و جسمانی بر زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم استفاده می‌شود. برای بررسی تاثیرات متغیرهای جمعیت شناختی بر کیفیت زندگی بازنشستگان کارگری شهرداری قم از تحلیل‌های آماری با نرم افزار SPSS22 استفاده شد.

۱۴- مدل مفهومی تحقیق

مدل مفهومی تحقیق که در بر دارنده عوامل مرتبط با متغیر مستقل و متغی وابسته است ذیلاً در نمودار زیر به نمایش در آمده است.

(نمودار۱-۱) مدل مفهومی تحقیق(محبوبه بیات)

۱۵- واژگان و اصطلاحات اصلی تحقیق

۱-۱۵ کیفیت زندگی:

سازمان بهداشت جهانی کیفیت زندگی را درک هر فرد از وضعیت زندگی با توجه به فرهنگ و نظام‌های ارزشی که در آن زندگی می‌کند و ارتباط آن با اهداف، انتظارات، استانداردها که در وضعیت سلامت فیزیکی، روانی، اجتماعی و عقاید شخصی فرد تأثیر دارد، تعریف ‌کرده‌است. اﻣﺮوزه ﻣﻔﻬﻮم ﻛﻴﻔﻴـﺖ زﻧﺪﮔﻲ ﻳﻚ ﺷﺎﺧﺺ اﺳﺎﺳﻲ ﺳﻼﻣﺖ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد و از آﻧﺠـﺎﻛﻪ اﺑﻌﺎد ﻣﺘﻌﺪدی ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺟﻨﺒـﻪ‌ﻫـﺎی ﻓﻴﺰﻳﻮﻟـﻮژﻳﻜﻲ، ﻋﻤﻠﻜـﺮدی و وﺟﻮدی ﻓﺮد را در ﺑﺮ ﻣﻲ‌ﮔﻴﺮد و ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ آن از اﻫﻤﻴـﺖ ﺧﺎﺻـﻲ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ (مختاری،۱۳۸۹).

۲-۱۵ سلامت :

انسان موجودی پیچیده و دارای ابعاد مختلفی است که حیات وی در اثر تعادل نسبی این ابعادهضم شده و دوام می آورد. یکی از این ابعاد، سلامت روان می‌باشد که نظام نامه ی سازمان بهداشت جهانی آن را اینگونه تعریف می‌کند: سلامت روان حالت کامل آسایش و کامیابی زیستی- روانی و اجتماعی است و صرف فقدان بیماری یا معلولیت نمی‌باشد سلامت روانی در مفهوم عام خود نیز به سلامت فکر و تعادل روانی و دارا بودن خصوصیات مثبت روانی اتلاق می‌گردد (عناصری،۱۳۸۶).

۳-۱۵ بازنشستگی:

در واژه شناسی زبان فارسی، بازنشسته و بازنشستن به صورت های زیر تعریف شده است: بازنشستن یعنی بر کنار رفتن از کار و خدمت، تقاعد، گوشه گیری و بازنشسته کسی است که در پیری یا پس از مدت های طولانی یا به علل دیگر از کار برکنار رود و از حقوق بازنشستگی استفاده کند. سنجابی(۱۳۴۲)، در کتاب حقوق اداری، بازنشستگی را چنین تعریف ‌کرده‌است: بازنشستگی ترتیبی است که دولت به خدمت، کارمندی که قانوناً از ادامه خدمت در نتیجه کبر سن و طول مدت خدمت، عاجز فرض می شود، خاتمه می‌دهد و با رعایت خدمات گذشته برای او مستمری مادام العمر مقرر می‌دارد.

در ادبیات حسابداری علامت‌های متعددی مورد مطالعه قرار گرفته و پیشنهاد شده است یکی از این علامت‌ها، افشای مستقیم است. هیوز^[۲۷] طی تحقیق در سال ۱۹۸۶ ‌به این موضوع پرداخت که چگونه چنین افشایی می‌تواند علامت قابل قبول و معتبری باشد. در مدل او، مدیر می‌خواهد با افشای مستقیم، انتظارات خود از ارزش شرکت را در ابتدای دوره مالی نشان دهد. این در حالیست که سرمایه‌گذاران جریان‌های نقدی شرکت را در انتهای دوره مالی مشاهده و سپس احتمال جریان نقدی محقق‌شده از افشای مدیران، را ارزیابی می‌نمایند. برای مثال، مدیری ارزش شرکت را زیاد نشان دهد، ولی جریان نقدی آن بسیار پایین باشد، سرمایه‌گذار احتمال نادرست بودن افشا را بالا ارزیابی کرده و جریمه‌هایی را برای این کار در نظر می‌گیرد، درک این موضوع باعث می‌شود که مدیران برای ارائه گزارشات واقعی، تهیج شوند، طوری که در حالت متعادل، سرمایه‌گذاران می‌توانند به طرز صحیحی انتظارات مدیر از ارزش شرکت ارزیابی و استنباط نمایند.^[۲۸]

تحقیق هیوز نشان می‌دهد که چگونه افشای مستقیم پدیده گزینش نادرست را کاهش می‌دهد و برای مسئله خطر اخلاقی کاربردی ندارد (انتظار مدیر از ارزش شرکت مستقل از تلاش اوست) نتیجه مطالعه وی بیانگر این موضوع است که شرکت‌ها با کیفیت متنوع، می‌تواند خودشان را از یکدیگر متمایز نشان دهند بدین ترتیب که ارزش بازار اوراق بهادار شاید به درستی ارزش شرکت را منعکس نماید^[۲۹]. طیف وسیعی از علامت‌های غیرمستقیم برای درک موارد افشا در آینده؛ مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. به عنوان مثال، نتایج تحقیق لی‌لاند و پاپل (۱۹۷۷) نشان می‌دهد، برای شرکت‌های در حال تبدیل به سهامی عام که دارای مدیران متبحر هستند، درصد سود (زیان) انباشته، می‌تواند یک علامت باشد، زیرا عقلایی نیست که مدیران ضعیف نسبت بالایی از سود را نگه دارند. همچنین هیئت حسابرسی^[۳۰] نیز می‌تواند علامتی برای ارزش اوراق بهادار منتشر شده باشد، زیرا احتمال دارد یک مدیر خردگرا، هنگامی که عملکرد شرکت ضعیف است، حسابرسی با کیفیت بالا (با هزینه بالا) انتخاب کند، تیمتن و ترومن (۱۹۸۶) و داتار، فلتهام و هیوز (۱۹۹۱) مدل‌های علامت‌دهی از طریق کیفیت حسابرسی را توسعه دادند. ^[۳۱]

ساختار سرمایه شرکت نیز ویژگی‌های علامت‌دهی را دارد، برای مثال شواهدی وجود دارد که ارزش بازار سهام هنگام انتشار سهام جدید افت می‌کند، یکی از علت‌ها ممکن است، کاهش منافع سهام‌داران قبلی باشد، علت دیگر نگرانی بازار از این موضوع است که سهام جدید ممکن است توسط شرکت‌هایی با کیفیت پایین منتشر شود، شرکت‌ها با کیفیت بالا، احتمالاً از طریق انتشار اوراق قرضه یا از طریق منابع داخلی، تأمین مالی می‌نمایند.

زیرا شرکت‌های باکیفیت؛ احتمال ورشکستگی تجاری‌شان را پایین ارزیابی می‌کنند (یعنی، احتمال این که اعتباردهندگان کوتاه‌مدت؛ کنترل شرکت را در دست بگیرند، کم است). یا بدین سبب که این کار باعث افزایش ارزش سهام موجود و منافع سهام‌داران می‌گردد.

سیاست‌های تقسیم سود نیز می‌تواند یک علامت باشد، نسبت بالای سود تقسیمی، ممکن است علامتی برای آینده مطمئن شرکت باشد، اما از طرف دیگر، این نسبت بالا ممکن است ‌به این معنی باشد که شرکت انتظار سودآوری اندکی، برای تأمین مالی داخلی از طریق سود و زیان انباشته و مقصود می‌گردد. ‌بنابرین‏ سیاست‌های تقسیم سود، ممکن است علامت مؤثری مثل سایر علامت‌ها نگردد^[۳۲].

علامت‌دهی از طریق دستکاری در سود:

انتخاب خط‌مشی حسابداری نیز دارای ویژگی‌های علامت‌دهی است. شرکت‌ها ممکن است خط‌مشی‌های محافظه‌کارانه متنوعی را پذیرفته و به کار گیرند. در این صورت شرکت‌های با کیفیت، ممکن است با انتخاب خط‌مشی حسابداری مناسب، سودآوری خود را حفظ نمایند، در حالی که شرکت با کیفیت پایین، زیان گزارش کنند. ‌بنابرین‏ مدیر، با دستکاری در سود از طریق انتخاب خط‌مشی‌های محافظه‌کارانه و متنوع حسابداری، می‌تواند دیدگاه مطمئن خود راجع‌به آینده شرکت را علامت دهد. یعنی ویژگی علامت‌دهی انتخاب‌های حسابداری، ارتباط تنگاتنگی با افشای اطلاعات محرمانه، مدیریت سود و مطلوب یا نامطلوب بودن آن دارد.

شاید بیشتر افراد احساس کنند، مدیریت سود نامطلوب است، چون باعث کاهش قابلیت اتکای اطلاعات صورت‌های مالی می‌گردد، اما از طرف دیگر این سؤال به وجود می‌آید که «چرا به نظر می‌رسد، مدیریت سود همواره وجود دارد و هیئت مدیره، اعتباردهندگان، مؤسسات دولتی و سرمایه‌گذاران نمی‌توانند مسئله مدیریت سود را حل نمایند؟» تحقیقات نشان داده، که نقطه مشترکی در پاسخ به سؤال فوق وجود ندارد. یک دلیل از دیدگاه اسکیپر (۱۹۸۹) این است که مدیران از اطلاعات محرمانه‌ای آگاهی دارند که دسترسی دیگران به چنین اطلاعاتی، محدود و بسیار پرهزینه خواهد بود. برای مثال، دانستن میزان اقلام

تعهدی اختیاری شرکت حتی برای هیئت مدیره نیز خیلی مشکل است. همچنین تفسیر سایر تکنیک‌های احتمالی مدیریت سود از قبیل تغییر سیاست‌های حسابداری، زمان‌بندی سود و زیان سرمایه‌ای و شرایط تجدید سازمان، برای افراد برون‌سازمانی بسیار پرهزینه و سخت خواهد بود. ‌بنابرین‏ یا باید مسئله مدیریت سود حل شود یا این که برخی محدودیت‌ها در روابط مدیر هیئت‌مدیره و یا سرمایه‌گذار مدیر وجود داشته باشد. البته بایستی ‌به این نکته تأیید کرد که عبارت «محدود و بسیار پرهزینه» در عبارت فوق ‌به این معنی نیست که مسئله مدیریت سود لاینحل می‌باشد، بلکه بر این امر دلالت دارد که از لحاظ هزینه اثربخش نیست. برای مثال هیئت‌مدیره ممکن است از طریق استخدام یک حسابرس که گزارش کاملی ارائه می‌دهد قادر به تعیین میزان دستکاری اقلام تعهدی باشد، اما ممکن است احساس کند این کار فاقد ارزش است، مخصوصاً اگر هیئت‌مدیره هنگام انعقاد قرارداد پاداش مدیران در گام اول، انتظار برخی رفتارهای مدیریت سود کارآمد را داشته باشد. همچنین ارزیابی موجه بودن سود و زیان ناشی از دارایی‌های سرمایه‌ای یا کفایت شرایط تجدید ساختار، می‌تواند حتی برای تحلیل‌گران بزرگ و سایر سرمایه‌گذاران خبره هم بسیار پرهزینه باشد.

چه برسد به شرکت‌های سهامی بسیار بزرگ که به شدت پیچیده هستند و اغلب در بین چند صنعت گسترده‌اند و عملیات در سطح بین الملل اجرا می‌کنند.

دلیل دیگر برای پایداری (تداوم) مدیریت سود، ناشی از بعد مثبت و مطلوب آن است، در حقیقت طرفداران و منتقدان سود را می‌توان هم از دیدگاه قراردادی و هم از دیدگاه گزارشگری مالی مورد ارزیابی قرار داد. از دیدگاه قراردادی، این پرسش که آیا مدیریت سود مطلوب است یا خیر؟ مرتبط با قرارداد کارآ در مقابل شکل فرصت‌طلبانه تئوری اثباتی حسابداری است. طبق نگرش قرارداد کارآ، دادن برخی قابلیت‌ها به مدیران به نحوی که علی‌رغم قراردادهای ناقص و خشک، توانایی مدیریت سود را به آن‌ ها بدهد، نامطلوب است ما باید مراقب باشیم، شواهدی از مدیریت سود که با انگیزه پاداش، قراردادهای بدهی و دلایل سیاسی صورت می‌گیرد را لزوماًً به عنوان مدیریت سود نامطلوب تفسیر نکنیم، چنین تفسیری زمانی معتبر است که مدیران در ارتباط با قراردادهای موجود، خارج از چارچوب و یا فرصت‌طلبانه رفتار کنند. ‌بنابرین‏ باید انتظار داشته باشیم برخی رفتارهای مدیریت سود به دلایل نگرش قرارداد کارآ تداوم داشته باشد.

نمودار ۲-۲، نتایج نظریه سود خالص را نشان می‌دهد. بر طبق نظریه سود خالص، فرض می‌شود بهره‌ بدهی () و هزینه سرمایه‌ صاحبان سرمایه () مستقل از اهرم شرکت عمل کنند؛ یعنی، بهره‌ بدهی و هزینه سرمایه‌ صاحبان، صرف‌نظر ازاین که شرکت از چه حجم بدهی استفاده می‌کند، ثابت است. اگر هزینه بدهی کمتر از هزینه حقوق صاحبان سهام باشد، در صورتی که و هر دو ثابت باشند، هزینه متوسط سرمایه () شرکت مرتباً با استفاده‌ بیشتر از بدهی کاهش می‌یابد. به علاوه، این

کاهش هزینه سرمایه، موجب افزایش ارزش شرکت می‌شود. ‌بنابرین‏، نظریه سود خالص می‌گوید که با استفاده‌ بیشتر از بدهی در ساختار سرمایه، کاهش و ارزش شرکت (V) افزایش می‌یابد.

درصد هزینه

نمودار ۲-۲ هزینه سهام عادی، بدهی ومیانگین هزینه سرمایه بر اساس روش سود خالص

۲-۳-۲-۴- نظریه سود عملیاتی خالص^[۶۷]

در نظریه سود خالص، فرض می‌شود که سود خالص سهام‌داران عادی به نرخ ثابت تنزیل می‌شود، و با بهره گرفتن از اهرم کاهش می‌یابد. این مفروضات درنظریه‌ی سود عملیاتی خالص معکوس می‌شود. این نظریه فرض می‌کند میانگین موزون هزینه سرمایه () ثابت است، اما اهرم موجب افزایش ، هزینه سهام عادی یا نرخ بازده‌ی مورد انتظار سهام‌داران، می‌شود.

‌در معادله‌ی (۱-۲)، پارامترهای و برای همه‌ درجات اهرم ثابت فرض می‌شوند:

(۲-۳)

‌به این ترتیب، هزینه سرمایه‌ حقوق صاحبان سهام، چنین بیان می‌شود:

(۲-۴)

رفتار ، ، در پاسخ به تغییرات در نمودار ۲-۳ به طور ترسیمی نشان داده شده است.

درصد هزینه

نمودار ۲-۳ هزینه سهام عادی، بدهی و میانگین هزینه سرمایه بر اساس روش سود عملیاتی خالص

دیوید دوراند در حمایت از روش درآمد سود خالص عملیاتی بیان می‌کند که ارزش بازار هر شرکت بر سود خالص عملیاتی و نااطمینانی تجاری‌اش متکی است و تغییر در درجه اهرم به کار گرفته‌شده توسط شرکت، نمی‌تواند این دو فاکتور غالب را تغییر دهد. توزیع سود و نااطمینانی، بین بدهی و حقوق صاحبان سهام، بدون تأثیر گذاشتن بر کل درآمد و سود که ارزش بازار شرکت را تحت تأثیر قرار می‌دهند، به ندرت تغییر می‌کند. ازاین‌رو، درجه اهرم به‌تنهایی نمی‌تواند روی ارزش بازار یا روی متوسط هزینه سرمایه شرکت تأثیر بگذارد.

۲-۳-۲-۵- نظریه میلر و مودیلیانی

نظریه مدرن ساختار سرمایه در سال ۱۹۵۸ با مقاله‌ مشهور پرفسور فرانکو مودیلیانی و مرتون میلر آغاز گردید که بعدها به نظریه MM معروف شد. فرضیه اساسی مودیلیانی و میلر آن است که در دنیای بدون مالیات، ارزش شرکت و هزینه سرمایه آن به هیچ وجه متأثر از ساختار سرمایه نیست و ارزش شرکت تحت ساختارهای سرمایه متفاوت یکسان است؛ یعنی برای شرکت ساختار سرمایه‌ بهتر یا بدتر وجود ندارد.

الف- مفروضات مدل مودیلیانی و میلر

مودیلیانی و میلر برای ارائه‌ مدل خود مفروضات زیر را مطرح کردند:

الف. بازارهای سرمایه کامل است، این فرض بدین معنی است که:

۱- هیچ گونه هزینه معاملاتی وجود ندارد و مبادلات بدون هزینه انجام می‌شود.

۲- اطلاعات آزادانه و بدون هیچ گونه هزینه‌ای در اختیار همه‌ سرمایه‌گذاران قرار دارد.

۳- اوراق بهادار به طور نامحدود قابل تجزیه است.

۴- سرمایه‌گذاران منطقی‌اند و عقلایی رفتار می‌کنند. ‌به این مفهوم که به خوبی اطلاعات را به دست آورده و ترکیبی از نااطمینانی و بازده انتخاب می‌کنند که برای آن‌ ها بهترین است.

ب. سرمایه‌گذاران انتظارات همگنی ‌در مورد عایدات مورد انتظار و نااطمینانی این عایدات دارند و درباره‌ توزیع احتمالات سود عملیاتی آینده قضاوت یکسانی دارند.

ج. هیچ ‌نوع مالیات بر شرکت و درآمد اشخاص وجود ندارد (این فرض بعدها توسط مودیلیانی و میلر حذف شد).

د. نااطمینانی تجاری شرکت با انحراف معیار سود قبل از بهره و مالیات اندازه‌گیری می‌شود و شرکت‌هایی که دارای سطح نااطمینانی تجاری یکسانی هستند، در یک گروه طبقه‌بندی می‌شوند.

هـ. اشخاص حقیقی می‌توانند با همان نرخ بهره‌ شرکت‌ها قرض بگیرند.

ز. سود قبل از بهره و مالیات تحت تأثیر استفاده از بدهی قرار ندارد و به عبارتی همه جریان‌های نقدی دائمی است و شرکت دارای نرخ رشد صفر است.

بر اساس مفروضات فوق، مودیلیانی و میلر دو فرضیه را اثبات کردند. این فرضیه‌ها به شرح زیر مطرح می‌شود:

فرضیه ۱: ارزش شرکت از طریق تنزیل یا تبدیل به سرمایه کردن سود خالص عملیاتی (^[۶۸]NOI=EBIT) به نرخ متناسب با طرح نااطمینانی شرکت تعیین می‌شود. به عبارتی، کل ارزش بازار شرکت برابر است با سود خالص عملیاتی مورد انتظار آن شرکت تقسیم بر نرخ تنزیل متناسب شرکت. این نرخ تنزیل، با توجه به سطح نااطمینانی شرکت تعیین می‌شود. ارزش بازار شرکت که ‌به این ترتیب به دست می‌آید، از درجه اهرم آن شرکت مستقل است.

(۲-۵)

که در آن برابر نرخ تنزیل قابل اعمال به طبقه نااطمینانی شرکت می‌باشد.

فرضیه ۱: مشابه فرض سود عملیاتی خالص (NOI) است.

فرضیه ۲: هزینه حقوق صاحبان سهام برابر است با میانگین موزون هزینه سرمایه به‌علاوه‌ صرف نااطمینانی که به درجه اهرم مالی شرکت بستگی دارد.

(۲-۶)

(۲-۷)

فرضیه دوم بیان می‌کند که هرچه حجم بدهی شرکت افزایش یابد، هزینه حقوق صاحبان سهام نیز افزایش می‌یابد.

بر اساس دو فرضیه فوق، حجم بدهی بیشتر در ساختار سرمایه، ارزش شرکت را افزایش نمی‌دهد چرا که مزایای بدهی ارزان‌تر دقیقاً با افزایش هزینه حقوق صاحبان سهام خنثی می‌شود.

البته در مطالعات بعدی، آنان بیان کرده‌اند که با فرض مجموعه‌ شرایط ‌محدود کننده‌ای، به علت قابل جبران بودن هزینه بدهی با افزایش بدهی شرکت، ارزش شرکت به طور دائمی افزایش می‌یابد و در نتیجه اگر کل تأمین مالی از طریق بدهی انجام گیرد، ارزش شر کت به حداکثر می‌رسد.

ب- اثبات فرضیه‌های میلر و مودیلیانی

مودیلیانی و میلر برای اثبات فرضیه خود از برهان آربیتراژ استفاده کردند. آن‌ ها نشان دادند که با توجه به مفروضات درنظر گرفته، اگر تفاوت دو شرکت فقط در روشی که تأمین مالی شده‌اند،یا در ارزش کل بازار آن‌ ها باشد، سرمایه‌گذاران، سهام شرکت را در شرایط «بالای قیمت» می‌فروشند و سهام شرکت را در شرایط «زیر قیمت» خریداری می‌کنند، و این فرایند ادامه می‌یابد تا این که بازار دو شرکت کاملاً یکسان شود. برای درک استدلال مودیلیانی و میلر دو شرکت U و L را درنظر می‌گیریم که دارای طبقه نااطمینانی یکسانی بوده و سود عملیاتی مورد انتظار مساوی دارند، اما اهرم‌های مالی آن‌ ها متفاوت است.

فرض کنیم ارزش بازار شرکت بدون اهرم (شرکت U) کمتر از ارزش بازار شرکت دارای اهرم (شرکت L) است. . چنانچه شخص سرمایه‌گذاری سهامی به ارزش ریال از سهام شرکت L داشته باشد که معرف بخشی از ارزش بازار کل سهام صادره در دست سهام‌داران شرکت L است، بازدهی که این شخص به دست می‌آورد، برابر است با:

(۲-۸)

= ارزش بازار بدهی

r = نرخ بهره‌ بدهی

O = سود خالص عملیاتی مورد انتظار

اول آنکه تصمیم گیرندگان عمدتاً نتایجی در سازمان را ترجیح می‌دهند که منعکس کننده اهداف سازمان و اهداف فردی خودشان است. این بدان معنا است که بجای طی نمودن پنج گام تصمیم گیری بترتیبی که در گذشته‌ بدانان اشاره نمودیم، ممکن است‌که برخی پروسه تصمیم گیری را ازانتها بدان بپردازند و پس از شناسایی یک یا چند نتیجه دلخواه‌آنان، پروسه تصمیم گیری را محدود بدین نتایج سازند. ‌بنابرین‏ می توان نتیجه گرفت که تصمیم سازی مانند برخی دیگر از مفاهیم در تئوری سازمان، یک ساخت مصنوعی، یک مفهوم روان شناختی از تعامل تعهد و عمل است. در اینصورت نقش شخصیت در تصمیم گیری برجسته می شود.

تصمیم گیری چنان با خصوصیات روانی تصمیم گیرنده آمیخته است که نمی توان یکی را بدون دیگری مطرح و مورد مطالعه قرار داد. عوامل و عناصر شخصیتی از قبیل خلق و خوی، هوش، انرژی، بینش و نگرش و احساسات مدیر ، همگی در تصمیماتی که او اتخاذ می کند، نقش مؤثر دارند. ‌بنابرین‏ از دیدگاه روانشناسی اجتماعی، مطالعه فرایند تصمیم گیری می باید با درنظر گرفتن تمامی خصوصیات انسان تصمیم گیرنده انجام گیرد. میان انسان‌ها تفاوت‌های بسیاری وجود دارد. از جمله تجربیات آن ها یکی نیست، درجه ریسک پذیری در همه یکسان نیست، ایمنی، همان ارزش را برای همه ندارد و همه افراد به یک اندازه معاشرتی و اجتماعی نیستند. (ادیبی‌سده، ۱۳۷۸٫ ۱۷- ۲۹).

اهمیت وجود تفاوت‌های فردی میان انسان‌ها در این است که اطلاعات ، یعنی آنچه که فرد بر اساس آن تصمیم می‌گیرد ، برحسب این تفاوت‌ها تعبیر و تفسیر و فهمیده می‌شوند. اندیشه انسان و در نتیجه، تصمیم گیری‌های او، تابع مجموعه ای از عوامل مختلف است که مهمترین آن ها به شرح زیر می‌باشد:

الف – انسان و تصمیم گیری های انسان تحت تاثیر موقعیت او در فضای اجتماعی است.

ب – مدیر در تصمیم گیری از الگوگیری از ‌گروه‌های برون سازمانی استفاده کرده و حتی برخی اوقات از افراد خارج از سازمان هویت پذیر می شود.

ج – در انسان ها تمایل به نزدیک بینی ذهنی وجود دارد.

د – انسان غالبا به ساده سازی علل سببی می پردازد. ( مرتضایی‌مقدم، ۱۳۸۰ . ۱۱- ۱۷).

۲ – ۱۲ – تصمیم گیری باز

مدل باز تصمیم گیری با بهره گرفتن از تئوری عمومی سیستم ها بنا شده است. در این مدل، رابطه ای دوطرفه میان سیستم تصمیم گیری در سازمان و محیط پیش‌بینی شده است. بعبارت دیگر، در این مدل، محیط و تمامی عوامل محیطی موجود در آن، سیستم تصمیم گیری را تحت تاثیر قرار می‌دهد و تصمیم گیری نیز به نوبه خود محیط را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در این مدل، چهره واقعی تری از تصمیم گیرنده ترسیم می شود. زیرا او موجودی جدا و مستقل از محیط تصمیم گیری به شمار نیامده است. همچنین شخصیت ‌تصمیم‌گیر از جمله عوامل مهمی دانسته شده است که تصمیم گیری را تحت تاثیر قرار می‌دهد.منظور از مدل باز تصمیم گیری ، ارائه مدلی عملی برای تصمیم گیری می‌باشد. در مدل باز ، دیگر فرض نیست که تصمیم گیرنده تمام اطلاعات لازم برای تصمیم گیری را در اختیار دارد، دیگر فرض نیست که تصمیم گیری او همیشه بر اساس منطق و استدلالی خطا ناپذیر اتخاذ می شود، و دیگر فرض نیست که همیشه در اثر هر تصمیمی که او می‌گیرد، بهترین نتایج عاید می‌گردد. همچنین، تصمیم گیرنده، و بخصوص منافع، انگیزه و اهداف او، عاملی مهم در نوع تصمیم گیری های او بشمار آمده است. ‌بنابرین‏، شخص تصمیم گیرنده، استعداد او برای آموختن از تجربیات و همچنین توانایی او در هماهنگ سازی خود با محیط، در تصمیم گیری مؤثر خواهد بود. (پیری، ۱۳۷۳ . ۹ – ۱۴).

۲ – ۱۳ – تصمیم گیری گروهی:

در تصمیم گیری گروهی می توان گفت که کیفیت تصمیم گیری گروهی از کیفیت تصمیم گیری فردی بالاتر است. چراکه جمع دانش و اطلاعاتی که در گروه متمرکز است، بسیار بیشتر از دانش و اطلاعاتی است که در یک فرد به تنهایی وجود دارد. دیگر آنکه در تصمیم گیری گروهی، راه حل های بیشتر و متنوع تر برای حل مسئله ارائه می شود. ولی باید توجه داشت که در هر حال، تصمیم گیری گروهی، ضمانتی برای تصمیماتی با کیفیت نیست. امتیاز نسبی تصمیم گیری گروهی بر تصمیم گیری انفرادی، بستگی به ترکیب گروه تصمیم گیرنده خواهد داشت.تکنیک های متعددی در تصمیم گیری گروهی موجود است که از آن ها می توان به روش “طوفان مغزها ” و “تکنیک دلفی ” اشاره داشت. قصد آن نیست که تصمیم گیری گروهی در این جا شکافته شود، اما باید در نظر داشت که در این روش از تصمیم گیری، موانع، مشکلات، آفات، دام ها و تله های متعدد وجود دارد که تعداد و کیفیت آن ها متفاوت از تصمیم گیری فردی است. یکی از این آفات، توجه بیش از حد نشان دادن به اجماع و اتفاق نظر در جمع است که در اکثر اوقات، تصمیم گیری را از حالت پویایی و مسیر صحیح منحرف می‌سازد . نکته دیگر رابطه معکوس مابین بازدهی و حصول اجماع است. هر بار که ما مایلیم که از یک همکار سازمانی دیگر نظر او را اراجع به تصمیم خودمان بدانیم، به همان میزان ما زمان و امکانات بیشتری را صرف اتخاذ تصمیم می نمائیم. (ادیبی‌سده، ۱۳۷۸ ، ۱۷- ۲۹).

۲ – ۱۴ – مدلسازی برای تصمیم

برای شناخت بهتر پروسه مدلسازی تصمیم گیری، به کارهای سایمون باز می گردیم. به نظر سایمون، پروسه تصمیم گیری دارای سه فاز مجزاست: اطلاعات، طراحی و انتخاب . موضوع اجرا بعدها ‌به این سه فاز اضافه شد. جریانی از فعالیت‌ها از اطلاعات تا طراحی و سپس انتخاب جریان دارد، اما در هر فاز ممکن است که ما به فاز ‌قبل‌تر چندرشته‌ای بازگردیم. در فاز اطلاعات، واقعیت محیط مورد آزمایش قرار گرفته و مسئله مشخص و تعریف می شود. در فاز طراحی، مدلی که بیانگر سیستم باشد، ساخته می شود. این کار با ساده سازی واقعیت و همچنین نوشتن روابط مابین متغیرها امکان پذیر است. آنگاه مدل توسط معیارهای ارزیابی مورد تأیید قرار می‌گیرد . فاز انتخاب شامل راه حل برای مدل است. باید توجه داشت که این راه حل مسئله اصلی ما نیست، بلکه راه حلی برای صورتی از مسئله است که در مدل ما باز تعریف شده است. این راه حل در مدل تست می شود. آنگاه که راه حل پیشنهادی موجه بنظر رسید، این راه حل برای اجرا آماده است. اجرای موفق، یعنی حل مسئله اصلی ما. شکست ما را مجددا به پروسه مدلسازی سوق می‌دهد. Smith,2001, 3 ). )

بحث دیگری که در رابطه با ماهیت حقوقی سرپرستی مطرح می شود و موجب اختلاف نظرهایی بین حقوق دانان شده است مسأله ماهیت رابطه ایجاد شده بین متقاضیان سرپرستی و کودک و نوجوان است، ‌به این صورت که برخی از اساتید حقوق معتقدند که رابطه ایجاد شده بین طرفین یک رابطه حکمی و انتساب او به خانواده مجازی است به همین جهت ممکن است در نتیجه وقوع حوادثی مانند فوت پدر و مادر حکمی ارتباط ایجاد شده برهم خورد و کودک در حکم فرزند خانواده دیگری درآید؛ در حالی که فرزند مشروع را هیچ حادثه ای بیگانه نمی سازد و پیوند طبیعی او و پدر و مادر گسستنی نیست و از طرف دیگر معتقدند که فرزند واقعی کسی است که از نسل دیگری باشد و رابطه خونی و طبیعی او و پدر و مادر را به هم پیوند دهد، ‌بنابرین‏ سرپرستی مندرج در قانون به منزله ایجاد قرابت نیست، در این سرپرستی پیوند طبیعی و محکمی بین طرفین ایجاد نمی شود و زوالش امکان دارد؛ زیرا درجه وابستگی این فرزند به خانواده، تابع احکام قانون است و بر اساس سیاست قانون گذار زایل می شود. ( کاتوزیان، ۱۳۸۴ : ۴۴۳ و ۴۴۴ )

این در حالی است که برخی دیگر آن را موجب ایجاد رابطه قرابت بین طرفین می دانند و معتقدند که قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست برای حمایت از این افراد ضوابطی برای سرپرستیشان مقرر داشته و آن را به صورت یک نهاد حقوقی درآورده که می توان آن را منشأ نوعی قرابت در حقوق ایران دانست. ( صفایی و امامی، ۱۳۸۸ : ۲۸۳ )

به نظر می‌رسد که سرپرستی موجب ایجاد قرابت بین طرفین نمی شود؛ زیرا از آنجا که موارد قرابت در شریعت و فقه ما مشخص شده است و قرابت را صرفاً در موارد (نسب، سبب و رضاع) دانسته و به قرابت ناشی از سرپرستی اشاره ای نشده است در نتیجه نمی توانیم سرپرستی را یک نوع قرابت بدانیم و همان‌ طور که قبلاً گفته شد با توجه به آیات ۴ و ۵ سوره مبارکه احزاب که بیان داشته هر گونه ایجاد رابطه نسبی بین طرفین ممنوع است این مسأله را برای ما آشکار ساخته که موجب ایجاد قرابت نمی شود، بلکه قانون تنها پاره ای از آثار قرابت را بین طرفین معین ‌کرده‌است که خارج از این موارد نمی شود چیزی را متصور شد.

۱-۶ مقایسه نهادهای سرپرستی با یکدیگر

۱-۶-۱ مقایسه قیمومت با ولایت و وصایت

ولایت به معنی عام سلطه ای است که شخص بر مال و جان دیگری پیدا می‌کند و شامل ولایت پدر، جد پدری، پیامبر و حاکم می شود ولی در روابط خانوادگی عبارت است اقتداری که قانون گذار به منظور اداره امور مالی و گاه تربیت کودک یا سفیه و مجنونی که حجرشان متصل به صغر است به پدر و جد پدری اعطا ‌کرده‌است. ( کاتوزیان، ۱۳۸۴ : ۴۰۲ )

ولایت ممکن است به موجب وصایت باشد یعنی کسی که از طرف پدر و جد پدری برای امور مربوط به صغیر و بعد از نبودنشان منصوب می شود، از نظر تحلیلی ولی سمتی را که خود در سرپرستی مولی علیه و دارایی او دارد برای پس از فوت به وصی واگذار می‌کند و در حقیقت او قائم مقام ولی می‌باشد، در صورت فوت پدر و جد پدری وصی منصوب از طرف آنان سمت ولایت را عهده دار خواهد بود. ( امامی، ۱۳۸۳، ج۵ : ۲۱۵ )

دکتر کاتوزیان معتقدند که وصی نماینده عهدی ولی قهری است و همه اختیارات خود را از او می‌گیرد، با وجود این وصی را نمی توان وکیل شمرد زیرا اختیار وصی از زمانی آغاز می شود که صلاحیت ولی با مرگ او پایان می پذیرد؛ در نتیجه باید پذیرفت که اختیار وصی شاخه ای از ولایت قهری است که در نتیجه وصیت عهدی به ( وصی ) تفویض می شود به همین جهت دادستان بر کار وصی نظارت ندارد و قانون مدنی او را همراه با پدر و جد پدری « ولی خاص » نامیده است. ( کاتوزیان، ۱۳۸۴ : ۴۰۵ )

نکته قابل ذکر در اینجا این است که وصی هرچند شامل اصطلاح ولی خاص می‌باشد که در ماده ۱۱۹۴ قانون مدنی آمده است و بیان داشته که ولی خاص عبارتند از ولی قهری و وصی منصوب از جانب پدر یا جد پدری اما سمت وصی یک نوع ولایت غیر از ولایت قهری است منبع اختیار ولی قهری به طور مستقیم قانون است و اعطای این سمت به اراده شخص ارتباط ندارد درحالی که وصی نماینده اراده ولی است و حدود اختیار او را پدر و جد پدری معین می‌کند و به همین جهت است که در قانون مدنی، پدر و جد پدری را اولیای قهری نامیده اند چون ولایت این افراد به حکم مستقیم قانون است.

هر گاه محجور ولی خاص نداشته باشد و ولایت از طرف دادگاه به شخصی واگذار شده باشد این ولایت را قیمومت گویند. این ولایت نه قهری و به حکم قانون ایجاد می شود و نه قرارداد در استقرار آن نقش دارد بلکه سمتی است عمومی وقضایی که در آن شایستگی قیم بیش از هر شرط دیگر اهمیت دارد. ( کاتوزیان، ۱۳۸۳، ج۲ : ۲۴۴ )

در مقایسه قیمومت و وصایت می توان گفت اختیارات وصی بیش از قیم است مگر اینکه موصی اختیارات او را محدود کرده باشد مثلاً وصی می‌تواند طرف قرارداد با محجور واقع شود اما قیم نمی تواند، همچنین دادگاه اصولاً بر کار ولی قهری و وصی مداخله نمی کند، ولی به فعالیت قیم به استناد ماده ۷۳ قانون امور حسبی نظارت دارد، قیم ممکن است از خویشان محجور یا بیگانه باشد در صورتی که ولی کسی است که به طور مستقیم و یا با واسطه در ایجاد کودک دخالت، داشته و گذشته از سمت قانونی با او پیوند خونی و طبیعی دارد، وصی می‌تواند وصی بعد از خود را تعیین کند ولی قیم نمی تواند و از طرف دیگر قیم اگر چه عادل و شایسته باشد اگر مصلحت محجور اقتضاء کند قابل عزل است زیرا نماینده دادگاه است و هر موکلی می‌تواند وکیل خود را عزل کند در صورتی که قاضی حق عزل وصی منصوب از جانب ولی قهری را در صورت داشتن عدالت و صلاحیت ندارد پس بدون سببی که این عزل را توجیه کند حق عزل ندارد. (صفائی و قاسم زاده، ۱۳۸۶ : ۲۵۹ و ۲۶۰)

۱-۶-۲ مقایسه قیمومت با سرپرستی

نهاد قیمومت با نهاد سرپرستی متفاوت بوده و محدوده و اختیارات عقد سرپرستی بسیار فراتر و وسیع تر از نهاد قیمومت است، نصب قیم ناظر به مواردی است که مطابق قانون مدنی و امور حسبی دادگاه ها برای صغارنصب قیم نمایند اما این عمل به هیچ وجه شامل موضوع سرپرستی ذکر شده در قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست که از حیث شیوه سرپرستی و شرایط آن به طور کلی با مفهوم قیمومت متفاوت است نمی باشد.

موقعیت های تکراری و آسان زمینه کاهش خودکارآمدی را فراهم می‌کنند، اما در موقعیت های چالش برانگیز که دانسته های سطحی فرد برای حل آن ها کافی نیست، فرد ‌در مورد دانش خود دچار شک شده و به تفکر ‌در مورد تبیین های تازه وا داشته می شود. در این حالت، ایده های خلاق امکان ظهور پیدا می‌کنند و توانایی فرد در خلق این ایده ها به عنوان راه حل های جدید مورد سنجش قرار می گیرند. در صورتی که فرد در چنین شرایطی بر مشکلات غلبه کند و از عملکرد خود رضایت کامل داشته باشد، خودکارآمدی افزایش یافته و چالش طلبی برای او به صورت امری عادی جلوه می‌کند. هرچند که عکس این قضیه نیز ممکن است رخ دهد.

• ایجاد زمینه برای آمادگی عقلی و اخلاقی

قدرت تحلیل درست قضایا و ارزش گذاری برای قضایای اخلاقی نیاز به نوعی آمادگی دارد که بخشی از آن در درون فرد و بخشی در محیط می‌باشد. تشویق های محیطی، محرک های شناختی و فراهم نمودن الگوهای مناسب شخصیتی برای افراد به منزله ایجاد آمادگی در فرد محسوب می‌شوند. طراحی موقعیت هایی با ویژگی محوریت اندیشیدن و تفکر درباره چگونگی تفسیر محیط و خلق معنای لازم برای آن و نیز ترسیم مرزهایی ملموس برای تعیین محدوده عاملیت شخص در آن موقعیت ها، الگوهایی برای عمل فرد فراهم می‌کنند که در نهایت او را برای مواجهه های بعدی آماده می‌کنند.

• آموزش خلاقیت

خلاقیت توانایی اندیشیدن درباره امور از راه های تازه و غیر معمول و رسیدن به راه حل های منحصربه فرد برای مسائل می‌باشد. برای تربیت فرد خودکارآمد، آموزش مهارت هایی که روش های اندیشیدن خلاق را در دستور کار دارد و فرد را ‌با چالش های شناختی مواجه می‌سازند، باید مدنظر قرار گیرند. این آموزش ها باید کاربردی بوده و موقعیت های واقعی چالش برانگیز محیطی را برای فرد شبیه سازی نمایند. اندیشیدن خلاق نیازمند نگریستن به مسائل از زاویه های غیرمتعارف است و معمولاٌ کارآمدی شخص در گرو ارزیابی صحیحش درباره چگونگی تعامل سه جانبه شخص، محیط و رفتار و مخصوصاٌ نقش خود در این تعامل است.

• آموزش کنترل خود

بندورا (۲۰۰۱) تأکید می‌کند که سلامت روانی یا سازگاری ‌به این بستگی دارد که افراد چقدر تصور می‌کنند که روی کارکردهای خود و رخدادهای محیط اطرافشان کنترل دارند. وی برای کنترل دو جنبه زیر را قائل شده است:

الف) تأخیر کامروایی: تأخیرکامروایی به تأخیرانداختن ارضای آنی نیازها برای رسیدن به نتیجه مطلوب آتی می‌باشد که در واقع اهمیت عوامل شخصی-شناختی را در رفتار نشان می‌دهد به طورنمونه، یک دانش آموز ازتنبلی و وقت تلف کردن در مدرسه چشم پوشی می‌کند تا درامتحان ها نمره های خوبی بگیرد.

ب) تعادل محل کنترل: معنای کنترل این است که آیا شخص نتایج را حاصل عملکرد خودش (کنترل درونی) می‌داند یا حاصل وقایع خارج از کنترل خود (کنترل بیرونی). کسانی که کنترل درونی دارند، فرض را بر این می‌گذارند که نتایج حاصل، معلول اعمال و رفتار خودشان هستند. اما کسانی که کنترل بیرونی دارند، خود را اسیر سرنوشت، شانس و دیگران می دانند. بر این اساس به طور طبیعی، افراد خودکارآمد باید دارای منبع کنترل درونی باشند(به نقل از دست مرد، صفایی مقدم، پاک سرشت و شهنی، ۱۳۹۱).

۲-۱-۴- خلاقیت

تحقیق ‌در مورد خلاقیت، بیش از یک قرن پیش توسط دانشمندان علوم اجتماعی شروع شد، ولی انگیزه اساسی برای پژوهش بیشتر در سال ۱۹۵۰ میلادی توسط گیلفورد^[۵۴] ایجاد گردید. گیلفورد خلاقیت را با تفکر واگرا (دست یافتن به رهیافت های جدید برای حل مسائل) در مقابل تفکر همگرا (دست یافتن به پاسخ صحیح) مترادف می‌دانست(محمدپناه).

مقیمی (۱۳۷۷) معتقداست که خلاقیت عبارت است از: “توانایی تلفیق ایده ها به شیوه ای منحصربه فرد برای برقراری ارتباط نامعمول بین ایده های مختلف”(به نقل از فیض بخش، ۱۳۸۱). از دیدگاه فرآیندی خلاقیت در سازمان اغلب به عنوان ایجاد و خلق ایده های جدید و کارآمد تعریف می شود. از این رو دو ویژگی اصلی ایده خلاق عبارتند از:

1. 1. نو و جدید بودن ایده؛

1. مفید بودن ایده (کارآمدی ایده)

جدید بودن ایده به ناب و اصیل بودن آن اشاره دارد. منظور از کارآمدی ایده این است که ایده یا سایر عناصر مرتبط با آن به طور مستقیم در ارتباط با اهداف سازمان بوده و مبنایی برای ایجاد ارزش برای سازمان باشند(دویت^[۵۵]، ۲۰۰۴). هسته اصلی یا عامل مشترک در همه تعاریف مربوط به خلاقیت (ایجاد چیز جدید و با ارزش است) ‌بنابرین‏ میتوان گفت خلاقیت به معنای خلق کردن چیزی تازه و منحصربه فرد است که به گونه ای مناسب و مفید موجب حل یک مسئله، سؤال یا نیازعلمی، صنعتی و یا اجتماعی شود)احمدی و دیگران، ۱۳۹۰).

۲-۱-۴-۱- ویژگی های خلاقیت

درمجموع ویژگی‌های خلاقیت را میتوان به صورت زیر برشمرد:

1. 1. خلاقیت فرآیندی فکری روانی است؛

1. 1. محصول خلاقیت می‌تواند به شکل یک اثر، ایده، راه حل، مشی یا هر چیز دیگری ظهورکند؛

1. 1. محصول خلاقیت پدیده ای نو و جدید است (نوآوری)؛

1. 1. محصول خلاقیت علاوه بر جدید بودن دارای ارزش نیز هست؛

1. 1. خلاقیت یک توانایی عمومی است و در همه افراد کم و بیش وجود دارد؛

1. خلاقیت قابل پرورش است و با محیط اجتماعی ارتباط مستقیم دارد(علیرضایی و تولّایی، ۱۳۸۷).

۲-۱-۴- ۲- تکنیک های ایجاد خلاقیت

تافلر^[۵۶] مهمترین فعالیت و راه رویارویی با تحولات عظیم و زندگی آینده را برای پذیرش تغییر، آموزشمی داند. آموزش مؤثر و پرمایه به افراد کمک می‌کند تا آن ها بتوانند به رشد و توانایی کافی در شغل خود دست یابند و با کارایی بیشتری کار کنند. مدیران باید بدانند که یکی از هدف های مهم آموزش، در محیط پرتلاطم و متغیر کنونی، آموختن شیوه های خلاقیت است. بدین منظور می توان از طریق آموزش، کارکنان را به تفکر عادت داد و در نتیجه این تفکر به صورت یک فرهنگ سازمانی در لایه‌های مختلف سازمان رسوخ کرده و در اجرای راهبردهای سازمان تأثیر کلی و دائمی می‌گذارد(به نقل از علیرضایی و تولایی، ۱۳۸۷).

برای اینکه خلاقیت در سازمان ایجاد و پرورش یابد بایستی فنون و تکنیک هایی رعایت گردد. محققان مختلف فنونی را برای این منظور ذکر کرده‌اند که در ادامه به مهمترین آن ها اشاره می شود:

یورش فکری یا طوفان مغزی^[۵۷]: این تکنیک را نخستین بار دکتر الکس اس اسبورن مطرح کرد و چنان مورد استفاده و استقبال مردم و سازمان ها در غرب قرار گرفت که جزئی از زندگی آن ها شد. یورش فکری در واژه نامه بین‌المللی وبستر چنین تعریف شده است: اجرای یک تکنیک گردهمایی که از طریق آن گروهی می کوشند برای حل یک مسئله به خصوص با انباشتن تمام ایده هایی که در یک جا به وسیله اعضاء ارائه می‌گردد راه حلی بیابند. یعنی هیچ انتقادی از هیچ ایده ای جایز نیست. هرچه تعداد ایده ها بیشتر باشد بهتر است. کیفیت ایده ها بعداً مورد توجه قرار می‌گیرد. افراد به ترکیب کردن ایده ها تشویق می‌شوند و از آن ها خواسته می شود که نسبت به ایده های دیگران اشراف پیدا کنند(محمدپناه).

گروه اسمی^[۵۸]: نام تکنیکی است که تا حدودی در صنعت رواج یافته است. فرایند تصمیم گیری در این تکنیک متشکل از پنج مرحله است:

بعد از تهیه این جدول، آنچه باید تعیین گردد نوع سوال است. پس از طرح سوالات امتحان، اجرا و تصحیح آن، نوبت به تجزیه و تحلیل داده ­های به دست آمده از امتحان می­رسد که ‌می‌توان از نتایج آن در راستای بهبود کیفیت فنی این امتحانات بهره برد. در قسمت زیر سعی شده است، در راستای تحقیق به معرفی انواع سوال و قواعد طرح و تصحیح سوالات ذهنی پرداخته شود.

انواع سوال

از عمده­ترین امتحانات پیشرفت تحصیلی ‌می‌توان امتحانات مداد و کاغذی یا امتحانات کتبی را نام برد. سوالات این امتحانات به دو نوع اصلی؛ عینی و ذهنی تقسیم می­شوند. در سوالات عینی، دانش ­آموز باید از بین پاسخ­های پیشنهادی برای هر سوال، پاسخ درست یا مناسب­تر را انتخاب کند. علت نامگذاری این سوالات این است که در تصحیح­شان، نظر شخصی مصحح بی­تأثیر است. این سوالات خود شامل سوالات چندگزینه ای^[۱۷]، صحیح – غلط^[۱۸] و جور کردنی^[۱۹] می­باشند. در سوالات ذهنی، دانش ­آموز پاسخ را تولید می­ کند و دلیل نامگذاری این سوالات، دخیل بودن نظر شخصی مصححان در تصحیح آن ها‌ است. این سوالات به سه دسته­ تشریحی یا انشایی، کوتاه پاسخ ^[۲۰]و کامل کردنی تقسیم می­شوند.

سوالات تشریحی

تهیه پاسخ در سوالات تشریحی مستلزم این است که دانش ­آموز ضمن یادآوری آموخته­های خود، پاسخ را تولید کند. با توجه به آزادی عمل دانش ­آموز در پاسخ دادن، این سوالات به دو دسته تقسیم می­شوند؛ دسته­ اول، سوالات تشریحی گسترده پاسخ^[۲۱] هستند که دانش ­آموز از لحاظ زمان پاسخ­دهی و میزان پاسخ هیچ گونه محدودیتی ندارد و می ­تواند هر طور بخواهد پاسخ خود را ارائه دهد. دسته ی دوم، سوالات تشریحی محدود پاسخ^[۲۲] هستند که دانش ­آموز باید مطابق با محدودیت عنوان شده در صورت سوال عمل کند. این نکته حائز اهمیت است که هیچ کدام از انواع سوال به تنهایی عاری از نقص نیست و نمی­ توان هیچ یک از آن ها را به عنوان تنها ابزار مطلوب جهت سنجش آموخته­های دانش ­آموزان نام برد. هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند که می توان با در نظر گرفتن ملاحظات نظری و عملی از میان آن ها دست به انتخاب زد. از جمله امتیازهای سوالات تشریحی ‌می‌توان به سنجش سطوح بالاتر اهداف آموزشی، سهولت تهیه، تقویت عادت­های مطلوب مطالعه در یادگیرندگان، قرار دادن یادگیرندگان در موقعیت های واقعی­تر اشاره کرد. همچنین این سوالات توانایی تولید پاسخ را می­سنجند نه توانایی انتخاب پاسخ را. از جمله معایب این سوالات ‌می‌توان به متأثر بودن نمره­گذاری ازحالات روحی و سلیقه­ی شخصی مصحح و نیز توانایی دانش ­آموز در ارائه مطلب اشاره کرد که کاهش دقت و عینیت در تصحیح را به دنبال خواهد داشت. همچنین صرف زمان زیاد برای تصحیح، نمونه گیری محدود از محتوای درس و هدف­های آموزشی از دیگر معایب این سوالات هستند.

قواعد طرح سوالات تشریحی

با اینکه سوال خوب طرح کردن نوعی هنر است اما در این زمینه اصول و قواعدی وجود دارد که نتیجه­ تجربیات صاحب نظران طی سالیان ‌می‌باشد که با رعایت آن ها ‌می‌توان سوالات مناسب و با کیفیتی طرح کرد. سیف (۱۳۹۱) در بیان اصول و قواعد این سوالات به موارد زیر اشاره ‌کرده‌است:

• • هر سوال به یکی از هدف­های آموزشی مربوط باشد.

• • از سوالات تشریحی برای سنجش هدف­هایی استفاده شود که با سایر انواع سوالات به خوبی قابل اندازه گیری نباشد.

• • در نوشتن سوالات از کلمات و عبارات واضح استفاده شود و از کلی­گویی پرهیز شود.

• • تا حد امکان از سوالات تازه و موقعیت­های جدید استفاده شود.

• • به دانش ­آموزان حق انتخاب چند سوال از میان تعدادی سوال داده نشود.

• • برای پاسخ­گویی به سوالات زمان کافی در نظر گرفته شود و زمان هر سوال نیز به طور جداگانه مشخص شود.

• • با نوشتن سوالاتی که به جواب کوتاه نیاز دارند، تعداد سوالات را ‌می‌توان افزایش داد و از این طریق از مشکل ضعف نمونه گیری امتحانات تشریحی کاست.

• • عواملی که در ارزشیابی سوالات تشریحی دخالت دارند را از پیش تعیین کرده و دانش آموزان را باید از آن مطلع کرد.

• از کاربرد کلمات “چه کسی”، “چه وقت”، ” کجا” و جز این ها بپرهیزید.

قواعد تصحیح سوالات تشریحی

به منظور افزایش دقت عمل مصححان و ثبات نمره­گذاری رعایت اصول و قواعد زیر توصیه شده است:

• پاسخ­های سوالات تشریحی را تنها می­باید بر اساس هدفی که در سوال گنجانیده شده است،

تصحیح کرد.

• • پاسخ­ها سوال به سوال تصحیح شوند نه ورقه به ورقه.

• در صورت امکان، چند مصحح اوراق را به گونه مستقل تصحیح کنند. میانگین نمرات مصححان

مختلف از نمرات هر یک از آن ها دقیق­تر خواهد بود.

• • تمام پاسخ­های دانش ­آموزان به یک سوال در یک نشست و بدون وقفه­ی زمانی تصحیح شوند.

• • هنگام تصحیح اوراق امتحانی از شناسایی نام صاحبان آن­ها خودداری شود.

• مصحح به نمرات سوالات قبلی تصحیح شده نگاه نکند و هر سوال جدید را به طور مستقل و

بدون تأثیر گرفتن از نمرات سوالات قبلی تصحیح کند.

• به منظور ایجاد انگیزه و آموزش غیرمستقیم بر روی اوراق امتحانی، اشتباهات دانش ­آموزان تصحیح

شود.

• داشتن یک نمونه یا الگو برای هر سوال به عنوان کلید، از دخالت عوامل نامربوط جلوگیری

می­ کند. در تهیه­ پاسخ­های نمونه، پاسخ هر سوال را به چند قسمت تقسیم کرده و برای هر قسمت امتیاز

جداگانه­ ای منظور و مطابق با این امتیازها به پاسخ­های دانش ­آموزان نمره داده شود.

• از راهنمای تصحیح استفاده شود (همان منبع).

روش­های تصحیح سوالات تشریحی

روش تحلیلی یا امتیازبندی : در این روش پاسخ نمونه­ هر سوال به اجزای کوچکتری تقسیم می­ شود و برای هر جز مشخص، نمره یا امتیاز جداگانه­ ای در نظر گرفته می­ شود.

روش کلی یا سراسری یا درجه­بندی : پاسخ نمونه به اجزا و قسمت­ های کوچک تقسیم نمی شود بلکه تنها به صورت یک معیار به کار می­رود. در این روش مصحح تمامی پاسخ فرد به یک سوال را می­خواند و یک برداشت کلی از آن کسب می­ کند و بعد این برداشت کلی را به یک نمره تبدیل می­ کند. در این روش، شیوه ­های مختلفی برای نمره­گذاری وجود دارد: ‌می‌توان یک نمره دوگانه ( قبول- مردود) را به کار برد یا مقیاس را تا ۵ واحد از خیلی خوب(۵) تا خیلی ضعیف(۱) افزایش داد.

کمیجانی (۱۳۸۸)، در مطالعه­ ای با عنوان “گذری بر راهبردهای درمانی اختلال سلوک” نشان داد که مشکلات زود هنگام در دوران کودکستان و پیش دبستان، پیش ­بینی کنندۀ خطر فزایندۀ بروز مشکلات جدی­تر نظیر ترک تحصیل، بزه­کاری و خشونت در دوران نوجوانی است.

صدرالسادات و همکاران (۱۳۸۸)، با هدف ساخت مقیاس درجه­بندی جهت تشخیص افتراقی اولیه بین اختلال سلوک و اختلال کمبود توجه بیش فعالی، اقدام به تعیین و هنجاریابی این مقیاس در کودکان ۷ تا ۱۲ سالۀ شهر تهران کردند. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده ­ها ۶ عامل را نشان داد. ۳ عامل به نام­های کج­خلقی، پرخاشگری و تخطی­گری، مقیاس سلوک و ۳ عامل به نام­های کمبود توجه، بیش­ فعالی و تکانشگری، مقیاس کمبود توجه بیش فعالی را تشکیل می­داد. این ۶ عامل در مجموع ۶۸ درصد از واریانس کل آزمون را تبیین می­کرد.

وثوقی و خسروی نژاد (۱۳۸۸)، در مقاله­ای با عنوان “بررسی عوامل فرهنگی-اجتماعی رفتار هیجانی در تماشاگران فوتبال” از بین ۶۰۰۰۰ نفر تماشاگر فوتبال حاضر در ورزشگاه آزادی تهران در بازی صبا و پرسپولیس در تاریخ ۶/۶/۸۸ با بهره گرفتن از فرمول کوکران تعداد ۳۸۱ نفر را به عنوان نمونه انتخاب نمودند. آن­ها علاوه بر ثبت مشاهدات می‌دانی، به وسیلۀ پرسشنامه اطلاعات لازم را جمع ­آوری کردند. نتایج این مطالعه حاکی از آن بود که رفتار غیر اخلاقی مربیان، عملکرد نامناسب مدیران باشگاه، عملکرد نامناسب لیدرها، رفتار پرخاشگرانۀ گروه ­های خرابکاریست، قضاوت نادرست داور و عدم رضایت از امکانات رفاهی استادیوم از عوامل مؤثر بر رفتارهای خرابکارانه به عنوان مهم­ترین هیجان منفی تماشاگران فوتبال شناخته شد.

شهریوری و همکاران (۱۳۸۹)، با هدف تهیۀ پرسشنامۀ رفتاری که توانایی تشخیص اختلال سلوک را از سایر اختلالات کودکان داشته باشد به ساخت و هنجاریابی مقیاس درجه­بندی تشخیص اختلال سلوک در دانش ­آموزان مقطع پنجم ابتدائی شهر تهران (فرم معلّمان) پرداختند. یافته­ ها حاکی از آن بود که ۵ عامل پرخاشگری، بی مسئولیتی، ‌فریب‌کاری، خرابکاری و روابط بین فردی ضعیف، ۷۰/۷۴ درصد کل واریانس را تبیین ‌می‌کنند.

بهزادی­پور و همکاران (۱۳۸۹). در مقاله­ای با عنوان “رابطۀ بین سبک­های دلبستگی و نگرانی­های مربوط به وزن در دختران نوجوان” به بررسی ۳۲۲ نفر از دانش ­آموزان دختر دبیرستان­های شیراز پرداختند. نتایج نشان داد دختران دارای سبک دلبستگی نا ایمن در مقایسه با دختران دارای سبک دلبستگی ایمن، نگرانی مربوط به وزن بیشتری داشتند.

موسی­زاده (۱۳۸۹)، در پایان­نامۀ کارشناسی­ارشد خود با عنوان “بررسی ارتباط عوامل فردی-اجتماعی با بروز رفتارهای تخریب­گرانۀ دانش ­آموزان دبیرستانی مناطق جنوب تهران در سال تحصیلی ۸۹-۸۸” با بهره گرفتن از پرسشنامۀ محقق ساخته نتایج زیر را گزارش ‌کرده‌است: بین جنسیت و بروز رفتارهای خرابکارانه رابطه وجود داشت. رفتارهای خرابکارانه با متغیرهای بیگانگی اجتماعی، احساس اجحاف، ارتباط با گروه ­های خرابکار و مشاهدۀ رفتارهای خرابکارانه در مدرسه رابطۀ مثبت و معنی­دار و با میزان تعلق دانش ­آموزان به خانواده رابطۀ منفی و معنادار داشت.

نادری (۱۳۸۹)، در پایان­نامۀ کارشناسی­ارشد خود با عنوان “مطالعۀ علل رفتارهای وندالیستی در شهر همدان” با الهام از نظریات آنومی دورکیم، مرتن، کنترل اجتماعی هیرشی، نظریۀ مشارکت موریس هالبواکس، نظریۀ فراوانی فرصت­های نابرابر، نظریۀ پنجره­های شکسته و نظریۀ طراحی­های محیطی، پدیدۀ خرابکاری را در دو گروه خرابکار و غیر خرابکار مورد بررسی قرار داده است. آزمون تفاوت میانگین­ها در پژوهش وی نشان داد که متغیرهای مشارکت، تعلق شهروندی، محلۀ زندگی، وضعیت اقتصادی رابطۀ معنی­داری با رفتارهای خرابکارانه دارند و بین متغیرهای ناکامی اجتماعی و نگرش به توزیع نابرابر امکانات با رفتارهای خرابکارانه رابطۀ معنی­داری وجود ندارد.

واحدی و مرادی (۱۳۸۸)، در مطالعه­ ای با عنوان “رابطۀ سبک­های دلبستگی پدر و مادر با سازگاری هیجانی، رفتاری و اجتماعی در دانشجویان غیربومی سال اول” ‌به این نتیجه رسیدند که بین سبک­های دلبستگی مثبتِ پدر و مادر (مؤلفۀ اعتماد و ارتباط) و سازگاری اجتماعی هیجانی دانشجویانِ دانشگاه تبریز رابطۀ مثبتِ معنی­داری وجود دارد؛ اما بین سبک­های دلبستگی منفی پدر و مادر (مؤلفۀ بیگانگی) و سازگاری هیجانی رابطۀ منفی وجود دارد. همچنین آن­ها در این مطالعه نشان دادند که بیگانگی از مادر و اعتماد به پدر وارد معادلۀ رگرسیون گام به گام شده و توانستند تغییرات مربوط به سازگاری هیجانی و اجتماعی دانشجویان را پیش ­بینی کند. همچنین در این مطالعه، اعتماد به مادر به تنهایی توانست ۱۱ درصد از واریانس مشترک کفایت اجتماعی دانش ­آموزان را تبیین کرد.

پاکدامن و همکاران (۱۳۹۰)، در مطالعه­ ای با عنوان “کیفیت دلبستگی و مشکلات رفتاری-هیجانی در نوجوانان: بررسی نقش پدران” به بررسی نقش کیفیت دلبستگی به پدر در پیش ­بینی مشکلات رفتاری و هیجانی نوجوانان پرداختند. برای این منظور با بهره گرفتن از روش نمونه گیری خوشه­ای، از ۵ منطقۀ تهران تعداد ۳۲۰ نوجوان (۱۷۰ دختر و ۱۵۰ پسر) انتخاب شدند و پرسشنامۀ خودگزارشی نوجوانان آخنباخ و رسکولا و سیاهۀ دلبستگی به والدین و همسالان آرمسدن و گرینبرگ را تکمیل کردند. یافته­ ها حاکی از آن بود که دلبستگی به پدر و همۀ مؤلفه­ های آن در دختران بیش از پسران با نشانگان برونی­سازی و درونی­سازی رابطه دارد. در دختران مهم­ترین عامل پیش ­بینی کنندۀ منفی نشانگان درونی­سازی­شده، دلبستگی به پدر و بیگانگی از پدر، مهمترین عامل پیش ­بینی کنندۀ مثبت نشانگان برونی­سازی­شده بود.

عزیزیان (۱۳۹۰)، در پایان­نامۀ کارشناسی­ارشد خود با عنوان “مقایسۀ وضعیت وندالیسم در بین دانش ­آموزان دختر مقطع متوسطۀ مدارس دولتی و غیر دولتی شهرستان سنندج و بررسی عوامل فردی و اجتماعی مؤثر بر آن” نشان داد که متغیر پایگاه اجتماعی-اقتصادی، بیگانگی اجتماعی، ارتباط با هم­مدرسه­ای، تعلق و پیوستگی و بُعد خانوار، بیشترین تأثیر را در بروز رفتارهای خرابکارانه دارد. اما از لحاظ نوعِ مدرسه تفاوت معناداری بین مدارس مختلف با رفتارهای خرابکارانه یافت نشد.

۲-۱٧ دیدگاه های مُدرنیستی درباره ی بدن:

این دیدگاه علاقه به خلاق بودن، کامل بودن، میل به کنترل بر بدن خویش، ایدئولوژی فرهنگ مصرفی برای کسب لذت، خود ابرازی را مسئول توجه ی فزاینده به پروژه ی بدن در جامعه معاصر، می‌داند (ذکایی، ۱۳۸۶). در نتیجه در دیدگاه های مُدرنیستی نوعی تمایل به عاملیت و خلاقیت کنش گر فردی در حفظ تمامیت بدنی خود وجود دارد. بعبارتی در این دیدگاه ها، بدن به نوعی مایملک شخصی تبدیل می شود. که فرد با اختیار خود در آن به دخل و تصرف می پردازد و اهمیت بدن در این دیدگاه ها بیشتر به خاطر خودابرازی، ارائه ی هویت مستقل، ابراز تفاوت با محیط بیرون، تمایل به تعریف خود به شیوه ای دلخواه و کسب لذت محسوب می شود.

۲-۱٨ اروینگ گافمن^[۹۳]:

گافمن با طرح اصطلاح “نمایش دادن خود” و بررسی کنش متقابل اجتماعی بر حسب “پشت صحنه”، “روی صحنه”، “فضاهای خصوصی” و “فضاهای عمومی” متناظر با آن ها، به کندوکاو در “جسمانیت” می پردازد.از نگاه وی، عاملان بدنی با توسل به روش های علامت دهی اجتماعی، سعی در جلب نظر دیگران به خود دارند. این عاملان بدنی معرف های “تجسد یافته” منش و منزلت اند که توسط کنش گران دیگر تفسیر می‌گردد (لوپز و اسکات، ۱۳۸۵).

گافمن نشان می‌دهد که کنترل شخص بر حرکات بدن خود در تمامی انواع کنش های اجتماعی تا چه حد باید دقیق، کامل و پایان ناپذیر باشد و باید از هر گونه اهمال و فراموشی در کنترل بدنی خود بپرهیزد (گافمن، ۱۹۷۱؛ به نقل از چاوشیان).

‌بنابرین‏ بدن نه فقط موجودیتی ساده بلکه وسیله ی برای کنار آمدن با اوضاع و احوال بیرونی است و حالات چهره و حرکات بدن محتوای اساسی نشانه هایی است که ارتباطات روزمره ی ما منوط بر آن ها‌ است و برای اینکه بتوانیم با دیگران در تولید و بازتولید روابط اجتماعی و هویت اجتماعی خود شریک شویم، باید بتوانیم نظارتی مدام و موفق بر چهره و بدن خود اعمال کنیم (گافمن، ۱۹۷۱؛ به نقل از چاوشیان).

از نظر گافمن، “صورت” انسان در تعامل چهره به چهره و نیز در عملکرهای اجتماعی از اهمیت زیادی برخوردار است.”صورت اجتماعی”، به ‌عنوان صورت عمومی، نیازمند تغییر دائمی نقاب موجود بر آن است. آرایش وسیله مفیدی برای به دست آوردن نقاب است که تنها در شرایط احساسی همچون تنهایی یا حضور دوستان کنار می رود و “صورت خصوصی” ظاهر می‌گردد (سینت، آنتونی، ۱۳۶۹؛ به نقل از فاتحی).

۲-۱٨-۱ برخی از مفاهیم نظری گافمن:

۲-۱٨-۲ داغ ننگ: در این مورد گافمن به شکاف بین آنچه یک شخص باید باشد و آنچه که واقعاً هست اشاره می‌کند بعبارتی شکافی که بین هویت بالقوه و هویت بالفعل فرد می‌تواند وجود داشته باشد. نمونه ی آن کسی که نقصی در ظاهر خود دارد مثلاً کسی که از پا فلج است (ریترز، ۱۳۹۰). به اعتقاد گافمن برای دسته بندی افراد به عنوان انسان های داغ دیده جامعه مجموعه ای از ابزارها را برای دسته بندی در اختیار ما قرار می‌دهد. ‌بنابرین‏ چیزی به خودی خوددر فرد امری عادی باشد، ممکن است در اجتماع برای فرد داغ محسوب شود، ‌بنابرین‏ می توان گفت که زمانی که برای معیارهای زیبایی ایده آل در تعریف جامعه شاخصه های خاصی ( مثل تناسب اندام، لاغری، آرایش صورت، مدل مو و صورت خاص) در نظر گرفته می شود. ‌بنابرین‏ داشتن یا کمبود این معیارها برای فرد نوعی داغ محسوب می شود.

۲-۱٨-۳ سندرُم سیندرلا:‌به این معنی است که فردی که احتمال بد نام شدنش می رود، نزدیک مکانی استقرار یابد که بتواند عمل نقاب زنی خود را مرمت کرده و دمی چند از چهره زدن آن فارغ باشد. او از ایستگاه ترمیم خود تا جایی دور می شود که بتواند بدون از دست دادن کنترل بر روی منابع مربوط ی تغییر، سریعاً به آنجا بازگردد. ‌بنابرین‏ پنهان سازی یکی از تکنیک های مهم حفظ کنترل در صحنه های نمایشی زندگی است (گافمن، ۱۳۸۶). مثل زنی که در عروسی گن می پوشد تا چربی های شکم خود را پنهان کند. یا دختری که برای پنهان کردن کوتاه قد خود کفش پاشنه بلند می پوشد. یا دسترسی به اتاقی که مجهز به آینه باشد اولأ برای ترمیم خود، دوماً برای فارغ شدن از فشارهای پوشش سخت جلوی صحنه اهمیت زیادی برای فرد داغ خورده دارد. ‌بنابرین‏ با توجه به اهمیت معیارهای ایده آل بدنی در جامعه، افراد بسیاری که داغ فقدان این ویژگی ها را به دوش می کشند، می کوشند برای نزدیک کردن خود به الگوی بدنی ایده آل جامعه، به وسایل، ابزارها و راه هایی متوسل شوند تا با تکنیک پنهان سازی، تأثیرات دلخواه خود را در ارتباطات کوتاه و گذرا بر حضار بیننده بگذراند.

‌بنابرین‏ با توجه به نظر گافمن می توان گفت با در نظر گرفتن روابط مقطعی و شکننده در دنیای مدرن، طبیعی است که بدن به عنوان منبع اصلی هویت افراد در کنش های اجتماعی روزمره، اهمیت می‌یابد. چرا که بدن از منابع تأثیرگذار در کنش متقابل اجتماعی محسوب می شود و به واسطه ی آن، احساس فرد نسبت به خود شکل می‌گیرد و هویت اجتماعی فرد در نزد دیگران تعریف می شود.

۲-۱٨-۴ مدیریت تأثیرگذاری: به شرایطی که افراد می کوشند در موقعیت های اجتماعی آنطوری رفتار کنند که داغ های بالقوه شان پنهان بماند، اشاره دارد. مدیریت تأثیرگذاری زمانی است که کُنشگران در صحنه های اجرا قرار می گیرند، ‌بنابرین‏ به صورت بدبینانه ای اجرای نقش خود با اثرگذاری های خود را دستکاری می‌کنند تا به هدف های خود دست یابند (ریترز، ۱۳۹۰). افراد در صحنه های اجتماعی می کوشند، آن جنبه هایی از خود را نشان دهند که مورد پذیرش دیگران باشد. ‌بنابرین‏ در زمینه بدن، مدیریت تأثیرگذاری تبدیل به مدیریت بدن می شود. یعنی افراد تصوری را از بدن خود ارائه می‌دهد که مورد قبول جامعه باشد (موحد، ۱۳۸۹). ‌بنابرین‏ فردی که حتی داغ بالقوه ی فاصله داشتن از معیارهای بدن ایده آل جامعه را دارد، می کوشد در جلوی صحنه های نمایشی جامعه خود را با روش های مختلف ‌به این معیارهای ایده آلی نزدیک کند.

۲-١۹ آنتونی گیدنز:

در مطالعه سوئنس و همکاران(۲۰۰۵) نیز بین کمال گرایی ناسازگارانه مادران و دختران شان رابطه مثبت معنی دار حاصل شد ولی بین کمال گرایی ناسازگارانه پدران و دختران رابطه ای به دست نیامد.

۲-۲-۳-۴-۱-۳- سبک دلبستگی

در کنار سبک های فرزند پروری، عامل دیگری که ممکن است با شکل گیری کمال گرایی مرتبط باشد، دلبستگی است. رابطه دلبستگی به شکل پیوند عاطفی نزدیک که منجر به ایجاد احساس امنیت در فرد می شود، تعریف شده است (بالبی^[۱۲۵]، ۱۹۸۸؛ به نقل از ممیستر، ۲۰۰۲). بالبی (۱۹۷۳) مدعی شد که پاسخ گویی والدین به نشانه های رفتار دلبستگی کودک و در دسترس بودن آن ها در موقعیت های استرس زا، «پایگاهی امن^[۱۲۶]» برای کودک فراهم می آورد که بر اساس آن انتظارات وی از محیط سازماندهی می شود(به نقل از بشارت و همکاران، ۱۳۸۳).

اینزورث^[۱۲۷] و همکاران (۱۹۷۸) با این فرض که سبک های دلبستگی^[۱۲۸] محصول تجربه های کودک از رابطه کودک-مادر است، به مشاهده رفتار کودکان در آزمایش «موقعیت نا آشنا^[۱۲۹]» پرداختند و سه سبک دلبستگی ایمن^[۱۳۰]، اجتنابی^[۱۳۱] و دو سوگرا^[۱۳۲] را متمایز کردند.اینزورث و همکاران (۱۹۷۸) معتقدند که سبک های دلبستگی، انتظارات کودک را ‌در مورد اینکه آیا مادر (مراقب) از نظر عاطفی دسترس پذیر و پاسخ گو هست یا نه شکل می‌دهند و تعیین می‌کنند که آیا خود^[۱۳۳] ارزش عشق و محبت دارد یا نه. کودکان ایمن به دسترس پذیری مادر بیشتر اعتماد می‌کنند و بیش از کودکان نا ایمن (اجتنابی و دو سوگرا) از وی به عنوان پایگاه امن استفاده می‌کنند. هنگام بازگشت مادر پس از جدایی کوتاه مدت، کودکان ایمن با وی با سهولت تماس و تعامل برقرار می‌کنند، کودکان اجتناب گر با گسستن و اجتناب کردن واکنش نشان می‌دهند، و کودکان دوسوگرا با افزایش تردید و دو سوگرایی بین دلبستگی و عصبانیت واکنش نشان می‌دهند (به نقل از بشارت و همکاران، ۱۳۸۳).

مطالعه رایس و میرزاده^[۱۳۴] (۲۰۰۰) نشان داد سبک دلبستگی ایمن با کمال گرایی مثبت همبستگی مثبت و با کمال گرایی منفی همبستگی منفی دارد.

سبک دلبستگی از طریق در چارچوب روابط والدین-کودک شکل می‌گیرد و طبق نظر بالبی، این تجربه های تعاملی نخستین درون سازی می‌شوند و با تشکیل مدل های درون کاوی تداوم می‌یابند. مدل های درون کاوی به عنوان معادل های درونی ویژگی های والدین، بازخورد ها و انتظارات فرد از «خود» و «دیگران» را سازمان می‌دهند. «اعتماد» به خود و دیگران و «انتظارات واقع بینانه» از خود و دیگران، که از ویژگی های سبک دلبستگی ایمن محسوب می‌شوند، باعث تقویت کمال گرایی مثبت در افراد ایمن می‌شوند. این افراد می‌توانند جنبه‌های مطلوب و نامطلوب خود را بپذیرند و خودشان را با القاب مثبت توصیف کنند و در عین حال به «به کمتر کامل بودن» خود اذعان کنند. در نقطه مقابل، سبک های دلبستگی نا ایمن(اجتنابی و دوسوگرا) با ویژگی های «بی اعتمادی» به خود و دیگران و «انتظارات غیر واقع بینانه» از خود و دیگران، به تقویت کمال گرایی منفی در افراد ناایمن کمک می‌کنند. این افراد ناتوان از پذیرش محدودیت های شخصی، خود را کامل توصیف می‌کنند و به منظور پنهان ساختن احساسات نا ارزشمند، خود و دیگران را آرمان سازی می‌کنند. بر این اساس سبک دلبستگی فرد از طریق مدل های درون کاوی کیفیت کمال گرایی را مشخص می‌کند (هارتر^[۱۳۵]، ۱۹۸۸؛ به نقل از بشارت،۱۳۸۳).

۲-۲-۳-۴-۲- عوامل فردی

علی رغم تحولات و تغییرات شخصیت افراد در دوران عمر و تغییر در شیوه های زندگی، بسیاری از افراد در رویارویی با مسائل زندگی فاقد پشتوانه ای لازم برای رویارویی با استرس ها و فشار روانی هستند و همین امر آنان را در برخورد با مسائل و مشکلات زندگی روزمره و مقتضیات آن آسیب پذیر کرده و زمینه رشد ویژگی شخصیتی نامطلوب را فراهم می‌سازد. راهبردهایی که این افراد به کار می‌برند بسته به ارزیابی آنان از وضعیت پیش آمده متفاوت است.

۲-۲-۳-۴-۲-۱- ارزیابی های غیرمنطقی

از نظر الیس (۱۹۸۷) تفکر غیر منطقی یعنی هر نوع فکری که موجب هیجان یا رفتار مخرب نفس و متلاشی کننده نفوذ خود شود و نتایج مهم آن اختلال در خوشی، شادمانی و تندرستی انسان است (به نقل از مؤمن زاده، ۱۳۸۱).الیس اظهار می‌دارد ارزیابی های غیر منطقی،مطلق گرا هستند و محتوای این گونه ارزیابی ها، بر باید، حتما و اصرار به کامل بودن مبتنی است و از همین راه می توان آن ها را شناخت (مهرابی زاده هنرمند و وردی، ۱۳۸۲).

به طور خلاصه افراد کمال گرا بعضی از احساسات، افکار و باورهای منفی زیر را دارا هستند:

1. 1. ترس از بازنده بودن: افراد کمال گرا، غالبا شکست در رسیدن به هدف هایشان را با از دست دادن ارزش و بهای شخصی مساوی می دانند.

1. 1. ترس از اشتباه کردن: افراد کمال گرا، غالبا اشتباه را مساوی با شکست می دانند.

1. 1. ترس از نارضایتی: افراد کمال گرا در صورتی که دیگران شاهد نقایص و معایب کارشان باشند، غالبا به علت ترس از عدم پذیرفتن از سوی آنان دچار وحشت می‌شوند.

1. 1. همه یا هیچ پنداری: افراد کمال گرا، به ندرت بر این باورند که در صورت به پایان رسانیدن یک کار، متوسط، هنوز با ارزشند.افراد کمال گرا، در دیدن دورنمای موقعیت ها دچار مشکل هستند.

1. 1. تأکید بسیار بر باید ها: زندگی افراد کمال گرا، غالبا بر لیست پایان ناپذیری از «بایدها» بنا شده است، که با قوانین خشکی برای هدایت زندگی آن ها، به خدمت گرفته می شود.

1. اعتقاد داشتن ‌به این که، دیگران به آسانی به موفقیت می‌رسند: افراد کمال گرا مشاهدات خود را به گونه ای جمع‌ آوری می‌کنند، که بگویند افراد دیگر با کمترین تلاش، خطاهای کم، استرس های عاطفی کمتر و بالاترین اعتماد به نفس به موفقیت دست می‌یابند. در عین حال افراد کمال گرا کوشش های خود را پایان ناپذیر و ناکافی تلقی می‌کنند (خسروی و علیزاده صحرایی، ۱۳۸۸).

۲-۲-۳-۴-۲-۲- تحریف های شناختی

تحریف های شناختی^[۱۳۶] شبیه ارزیابی غیرمنطقی است، زیرا آن ها موجب می‌شوند که فرد خود را در رویدادهای زندگی، بیشتر یک قربانی ببیند تا یک مبارز، به همین دلیل نارضایتی و تنش بیشتری به وجود می آورند. دو روش شناختی مسلط در کمال گرایان وجود دارد که در به وجود آوردن مشکلات شان سهیم است: تفکر دوقطبی^[۱۳۷] و طرحواره به شدت ضروری ‌در مورد خود فرمانی^[۱۳۸]. کمال گرایان در تفکر دوقطبی، همه یا هیچ درگیر می‌شوند، در دیدگاه شان همه چیز یا سیاه است یا سفید و خاکستری جایی ندارد (براورز و ویگام^[۱۳۹]، ۱۹۹۳).چنین دیدگاهی از جهان در هسته نارضایتی همیشگی کمال گرایان از امور واقع شده است و بدون توجه به اینکه چقدر کاری را خوب انجام داده‌اند، به صرف کامل نبودن آن را معادل با شکست در نظر می گیرند.علت آن است که حد وسطی وجود ندارد (به نقل از آنه^[۱۴۰]، ۱۹۹۷).

خرده آزمون۴: وضعیت در فضا: (زمان ارائه: ۵ دقیقه)

شامل هشت پرسش است که در دو بخش چهار پرسشی ارائه می شود. در بخش اول، چند شکل به آزمودنی ارائه می شود که یکی از آن ها با بقیه تفاوت دارد. در بخش دوم، در هر پرسش ۵ شکل در یک ردیف ارائه و از آزمودنی خواسته می شود تا شکلی را تشخیص دهد که شبیه شکل اول است.

خرده آزمون۵: روابط فضایی: (زمان ارائه: ۵ الی ۱۰دقیقه)

این خرده آزمون هشت پرسش دارد که در هر پرسش از آزمودنی خواسته می شود که همان نقاطی را که در سمت چپ تصویر به هم متصل شده‌اند درسمت راست به هم وصل نماید و یا همانند طرح سمت چپ را در سمت راست ترسیم کند. پرسش‌ها در این خرده آزمون به ترتیب دشوارتر می‌شوند.

این آزمون به صورت فردی و گروهی قابل اجرا است. در اجرای فردی ۳۰ تا ۴۵ دقیقه و در اجرای گروهی به کمتر از یک ساعت وقت نیاز است. ضرایب پایایی گزارش شده برای آزمون فراستیک به روش بازآزمایی برای نمره کل، بین ۶۹/۰ تا ۹۸/۰ و برای خرده آزمون‌ها بین ۲۹/۰ (خرده آزمون اول) تا ۸۰/۰ (خرده آزمون سوم) و به روش دو نیمه کردن، برای نمره کل ۷۸/۰ تا ۸۹/۰ و برای خرده آزمونها ۳۵/۰ تا ۹۶/۰ (بالاترین ضریب) مربوط به خرده آزمون دوم و (پایین ترین ضریب) مربوط به خرده آزمون چهارم بوده است. پایایی آزمون ادراک بینایی فراستیگ در نمونه‌ای در افریقای جنوبی نیز محاسبه شده است. آزمون در مورد۳۱ کودک پیش دبستانی (۱۹ پسر و ۱۲ دختر) با میانگین سنی ۶۸ ماه اجرا شده است. ضریب پایایی کودر ریجاردسون ۲۱ از ۳۱/۰ تا ۵۸/۰ برای خرده آزمون های متفاوت متغیر بوده است.

به عنوان ضریب روایی، ضرایب هبستگی بین نمره آزمون و مقیاس معلمان از سازگاری کلاسی، هماهنگی حرکتی و کارکرد هوشی به ترتیب ۴۴/۰ ، ۵۰/۰ و ۵۰/۰ گزارش شده است.

ضرایب هبستگی بین نمره آزمون و آزمون آدمک گودیناف هم بین ۳۲/۰ تا ۴۶/۰ بوده است (براند، ۱۹۸۹).

آزمون آندره ری:

این آزمون برای اندازه گیری هوش افراد در همه سطوح توانایی به کار می‌رود. در این پژوهش از فرم ویژه کودکان که برای سنجش هوش کودکان ۱۰-۵ سال به کار می‌رود استفاده شده است. این آزمون برای

سنجش فعالیت ادراکی و حافظه دیداری ابداع گردیده است و متشکل از دو کارت است. این آزمون در سال ۱۳۷۴ توسط میرهاشمی در تهران هنجاریابی گردید.

آزمون ادراک شنیداری وپمن:

این آزمون که به نام تهیه کننده ی ان نام گذاری شده است توانایی کودک را در تشخیص و تمیز کلمات یکسان و کلمات متفاوت می سنجد. این آزمون از ۳۰ جفت کلمه که صرفا در یک صدا تفاوت دارند و ۱۰ جفت کلمه که دقیقا مشابه یکدیگر هستند تشکیل شده است( سیف نراقی ۱۳۶۸).در مطالعه خلجانی (۱۳۸۳) پایایی این آزمون ۸۳/ گزارش شده است.

آزمون تمییز شنیداری مورد استفاده در این پژوهش، آزمون تمییز شنیداری برونی- برونی است که ‌بر اساس طرح آزمون وپمن برای زبان فارسی تهیه شده است(۴). آزمون تمییز شنیداری وپمن آزمونی است که ابتدا در سال ۱۹۵۸ توسط Wepman طراحی و ساخته شد و سپس در سال ۱۹۷۳و۱۹۸۷ نسخه تجدید نظر شده آن برای ارزیابی تمییز شنیداری کودکان۸-۴ سال انگلیسی زبان منتشر شد. این آزمون بر روی ۲۰۰۰ کودک انگلیسی زبان۸-۴ سال استاندارد شده است (۸). این آزمون شامل ۴٠ جفت واژه ‌می‌باشد که ٣٠ جفت واژه آن، متفاوت و١٠ جفت دیگر یکسان هستند؛ یعنی یک واژه هستند که ٢ بار تکرار ‌شده‌اند. جفت واژه­ های متفاوت همگی جفت­های کمینه اند؛ یعنی ٢ واژه با معنی هستند که فقط در یک صدا با هم متفاوت­اند، به عنوان مثال (کیف و کیش). همه واژه های مورد استفاده در این آزمون یک هجایی هستند. واژه­ های مشابه در بین تمام واژه ­ها پراکنده­اند. مجموع امتیازات این آزمون ۴٠ ‌می‌باشد؛ یعنی به ازای هر پاسخ درست ، یک امتیاز به کودک تعلق می‌گیرد.

برای اجرای این آزمون ابتدا نحوه اجرای آزمون برای کودکان و مفاهیم مشابه و متفاوت از طریق کلمات مختلف که در آزمون نبودند، کاملا توضیح داده می­شد و پس از اطمینان از اینکه کودکان متوجه آزمون شده اند آزمون اصلی اجرا می شد؛ بدین طریق که از کودکان خواسته می­شد، بدون اینکه به دهان درمانگر نگاه کنند بگویند که دو واژه­ای که می­شنوند مثل هم هستند یاخیر؟ اگر پاسخ صحیح می­داد امتیاز ۱+ و در غیر این صورت امتیاز ۰ به کودک تعلق می­گرفت. در پایان مجموع امتیازات برای هر کودک جمع می­شد و به عنوان نمره تمییز شنیداری کودک در نظر گرفته می­ شود.

آزمون حافظه شنیداری وکسلر:

فراخنای ارقام ، خرده آزمون اصلی برای مجموعه عامل حافظه فعال (WMI ) به حساب می‌آید و از دو بخش تشکیل می شود : ارقام مستقیم ( رو به جلو ) و ارقام معکوس یا وارونه. اجرای این دو تکلیف نیازمند توانایی جابجایی و انعطاف پذیری شناختی کنترل و هشیاری ذهنی است . رینولدز (۱۹۹۷) پیشنهاد می‌دهد که تفسیر بالینی عملکرد در خرده آزمون فراخنای ارقام باید بر حسب عملکرد در ارقام مستقیم و ارقام وارونه به طور جداگانه انچام پذیرد زیرا این دو عمل ناشی از توانایی ذهنی متفاوتی هستند که از طریق تکالیف مجزا سنجیده می‌شوند (گزلرش ۱؛ ویلیامز، ویس،رالفوس،۲۰۰۳؛نقل از کشاورزی،۱۳۸۹).

روش جمع‌ آوری اطلاعات

پژوهشگر با مراجعه به مجتمع آموزشی دخترانه کم توان صیاد شیرازی واقع در منطقه ۴ آموزش و پروزش شهر تهران در خیابان پاسداران به بررسی پرونده ی دانش آموزان پرداخت، در بین دانش آموزان این مجتمع گروه هدف دانش آموزان ۶ تا ۱۲ ساله بودند که اسامی و مشخصات آن ها یادداشت شد. با توجه به پرونده پزشکی دانش آموزان دو گروه با و بدون معلولیت جسمی تفکیک شد و مجموعا ۴۸ دانش آموز به عنوان آزمودنی این پژوهش انتخاب شدند.

روش تجزیه و تحلیل داده ها

به منظور محاسبه اعتبار پرسشنامه فراستیک، ضریب آلفای کرونباخ برای بررسی هماهنگی درونی سئوالات هر یک از خرده مقیاس های پرسشنامه فراستیک را به طور جداگانه محاسبه شد. که نتیجه به دست آمده نشان دهنده اعتبار خوب سوالات پرسشنامه‌ها بود. به منظور محاسبه فرضیه های پژوهش با کمک نرم افزار و با محاسبات انجام شد. و با بهره گرفتن از T مستقل ،فرضیه های تحقیق مورد ارزیابی قرار گرفت.

فصل چهارم

تجزیه و تحلیل داده ها

در این فصل ابتدا شاخص های آمار توصیفی مربوط به نمرات ادراک بینایی و شنیداری و حافظه بینایی و شنیداری در دو گروه دانش آموزان کم توان ذهنی آموزش پذیر با و بدون معلولیت جسمی حرکتی در بخش توصیف داده ها ارائه شده است و بعد فرضیه های پژوهش با آزمون های آماری مناسب در بخش تحلیل داده ها مورد بررسی قرار گرفته است. محاسبات آماری با بهره گرفتن از نرم افزار آماری spss انجام گرفته است.

الف)توصیف داده ها

شاخص های توصیفی( میانگین و انحراف استاندارد ) مربوط به نمرات ادراک بینایی و شنیداری در دو گروه دانش آموزان کم توان ذهنی با و بدون معلولیت جسمی حرکتی محاسبه شد و نتایج در جدول ۱-۴ ارائه شده است.

” : مدل رگرسیون خطی برازش داده شده، معنی دار نیست “

در برابر فرض

” : مدل رگرسیون خطی برازش داده شده، معنی دار است “

از جدول تجزیه واریانس استفاده می‌شود که به صورت زیر است.

منبع تغییرات

مجموع مربعات

درجه آزادی

میانگین مربعات

آماره F

سطح معنی داری

رگرسیون

SSR

۱

MSR=SSR/1

MSR/MSE

P-Value

خطا

SSE

n-2

MSE=SSE/n-2

مجموع

SST

n-1

که در آن

، و است.

(۳-۲)

تصمیم گیری

اگر فرض را در سطح خطای ۰۵/۰ رد و در غیر این صورت پذیرفته می‌شود.

ب) رگرسیون چندگانه

مدل‌های رگرسیونی که شامل دو یا چند متغیر مستقل باشند به مدل‌های رگرسیون چندگانه معروفند. فرض کنید ، k متغیر تصادفی وابسته باشند و یک متغیرتصادفی مستقل باشد. رگرسیون خطی چندگانه میان این متغیرها به صورت زیر تعریف می‌شود:

(۳-۳)

که در آن عرض از مبدأ و ضرایب رگرسیونی می‌باشند.

حال به منظور آزمون فرض

” : مدل رگرسیون خطی برازش داده شده، معنی‌دار نیست “

در برابر فرض

” : مدل رگرسیون خطی برازش داده شده، معنی‌دار است

از جدول تجزیه واریانس استفاده می‌شود که به صورت زیراست.

منبع تغییرات

مجموع مربعات

درجه آزادی

میانگین مربعات

آماره F

سطح معنی داری

رگرسیون

SSR

K

MSR=SSR/k

MSR/MSE

P-Value

خطا

SSE

n-k-1

MSE=SSE/n-k-1

مجموع

SST

n-1

تصمیم گیری

اگر فرض را در سطح خطای ۰۵/۰ رد و در غیر اینصورت پذیرفته می‌شود.

۳- ۶ -۲ معیارهای NFI ، RFI ، IFI ، CFI ، RMSEA

NFI : این شاخص به مقایسه مدل مستقل(مدلی که در آن بین متغیرها هیچ رابطه‌ای نیست ‌به این مدل، مدل پایه نیز گفته می‌شود) با مدلی که توسط محقق پیشنهاد داده می‌شود، می‌پردازد. این شاخص هرچه به عدد یک نزدیکتر باشد ‌به این معنا است که مدل پیشنهادی مناسب بوده است و به صورت زیر محاسبه می‌شود:

(۳-۴) به طوری که، A = مقدار آماره خی دو تحت مدل مستقل و B = مقدار آماره خی دو تحت مدل پیشنهادی هستند.

RFI : شاخص برازش نسبی است و مناسبت مدل ارائه شده را می‌سنجد و به صورت زیر محاسبه می‌شود:

(۳-۵)

که در فرمول فوق ، A = مقدار آماره خی دو تحت مدل مستقل و B = مقدار آماره خی دو تحت مدل پیشنهادی هستند. و به ترتیب نشان دهنده درجه آزادی مدل مستقل و درجه آزادی مدل پیشنهادی هستند. هرچه مقدار RFI به یک نزدیک تر باشد، مدل بهتر است.

IFI : این معیار شاخص برازش نموی است و به صورت زیر محاسبه می‌شود:

(۳-۶)

به طوری که A = مقدار آماره خی دو تحت مدل مستقل و B = مقدار آماره خی دو تحت مدل پیشنهادی و نشان دهنده درجه آزادی مدل پیشنهادی هستند. هرچه مقدار IFI به یک نزدیکتر باشد نتیجه این است که مدل پیشنهادی مناسب است.

CFI: این معیار شاخص برازش مقایسه‌ای است و به صورت زیر محاسبه می‌شود:

(۳-۷)

در این فرمول نیز مقادیر A ، B ، d و همانند قبل تعریف می‌شوند. هرچه مقدار CFI به یک نزدیکتر باشد نتیجه اینکه مدل پیشنهادی مناسب است.

RMSEA: این شاخص نشان دهنده جذر میانگین مربعات خطای تقریبی است و به صورت تفاضل بین مجموع مربعات خطای کلی و مجموع مربعات خطای مدل پیشنهادی محاسبه می‌شود. در صورتی که مقدار RMSEA از ۰۵/۰ کمتر باشد نتیجه این است که مدل مناسب است. در صورتی که مقدار آن بین ۰۵/۰ تا ۰۸/۰ باشد، مدل برازش داده شده مناسب و در صورتی که از ۱/۰ بالاتر باشد مدل برازش داده شده ضعیف است.

۳-۶-۳ آزمون دوربین- واتسون

یکی از مفروضاتی که در رگرسیون مدنظر قرار می‌گیرد، استقلال خطاها(تفاوت بین مقادیر واقعی و مقادیر پیش‌بینی شده توسط معادله رگرسیون) از یکدیگر است. مفهوم مستقل بودن ‌به این معنی است که نتیجه یک مشاهده تاثیری بر نتیجه مشاهدات دیگر نداشته باشد. در رگرسیون، بیشتر در مواقعی که رفتار متغیر وابسته در یک بازه زمانی مورد مطالعه قرار ‌می‌گیرد ممکن است با مشکل مستقل نبودن خطاها مواجه شد. ‌به این نوع ارتباط در داده ها خودهمبستگی می­گویند. در صورت وجود خودهمبستگی در خطاها نمی­ توان از رگرسیون خطی استفاده کرد. به منظور بررسی استقلال خطاها از آزمون دوربین- واتسون استفاده می‌شود. در صورتی که فرضیه استقلال خطاها رد شود و خطاها با یکدیگر همبستگی داشته باشند امکان استفاده از رگرسیون وجود ندارد. آماره دوربین- واتسون بین ۰ تا ۴ ‌می‌باشد. اگر بین باقیمانده‌ها همبستگی متوالی وجود نداشته باشد، مقدار این آماره باید به ۲ نزدیک باشد. اگر به صفر نزدیک باشد نشان دهنده همبستگی مثبت و اگر به ۴ نزدیک باشد نشان دهنده همبستگی منفی ‌می‌باشد. در مجموع اگر این آماره بین ۵/۱ تا ۵/۲ باشد جای هیچ نگرانی نیست.

فصل چهارم

تجزیه و تحلیل داده ها

۴-۱) مقدمه

تحلیل های آماری و آزمون فرضیه هایی که محقق بر اساس ادبیات نظری و پیشینه تاریخی موضوع تدوین نموده ، مهمترین مرحله یک پژوهش علمی است. این موضوع به اندازه ای از اهمیت برخوردار است که، از آن به عنوان گذرگاه یک پژوهش یاد می‌کنند.برای پژوهش هایی که داده های آماری دارند،تجزیه وتحلیل داده ها یکی از فرآیندهای اساسی پژوهش به شمار می‌آید. در این مرحله پژوهشگر با بهره گرفتن از روش های آماری به تجزیه وتحلیل داده ها پرداخته وسپس آن ها را تفسیر می کند. برای این منظور ، از روش های توصیفی و استنباطی آمار استفاده می‌گردد. استفاده از روش های آماری با توجه به نوع ، ماهیت و روش پژوهش وهدف پژوهش متفاوت است. این فصل از پژوهش به تشریح و تفسیر یافته های حاصل از تجزیه وتحلیل آماری داده های جمع‌ آوری شده به منظور آزمون فرضیه های تدوین شده پژوهش اختصاص دارد. لذا در ابتدا با به کارگیری آماره های مبتنی برآمار توصیفی، مقادیر مربوط به متغیرهای اولیه پژوهش مورد تجزیه وتحلیل آماری قرار گرفته و در مرحله بعد با استفاده ازآماره های آمار استنباطی، فرضیه های پژوهش آزمون و ‌در مورد تأیید یا رد آن ها تصمیم گیری شده وتفسیر مناسب صورت گرفته است. در هر دو بخش آمار توصیفی و استنباطی با بهره گرفتن از نرم افزارهای SPSS ،لیزرل و آموس به تجزیه وتحلیل داده ها، آزمون فرضیات ، بررسی مدل‌ها و انتخاب بهترین مدل استفاده گردیده است.

۴-۲)آمار توصیفی

در جدول(۴-۱) با بهره گرفتن از آمار توصیفی، میانگین، واریانس، مینیمم و ماکسیمم متغیرهای محاسبه شده آمده است.

به اعتقاد مرتن تنها در آمریکا برای حزب می‌توان عملکرد پنهان قائل شد ، و به اعتقاد او احزاب دیگر در آمریکا و انگلیس آن نقش کلاسیک که برای آن متصور بوده‌اند، ایفا نمی‌کنند. این که احزاب دارای یک تفکر و ایدئولوژی ثابتی باشند، و پایبند به اصول از پیش تعیین شده باشند، این چنین نیست. و گرایش به نظام دوحزبی وبعد از آن نزدیک کردن عقاید و افکار دو حزب به یکدیگر ، در ادامه با ترویج فرهنگ همسانی در جامعه، گویای این مطلب است که آن‌ ها بین رسیدن به ثبات سیاسی و ساختار سیاسی باثبات، که لازمه پیشرفت و توسعه یک کشور است و تکثرگرایی شدید، اولی را که همان رسیدن به ثبات سیاسی است، برگزیده‌اندو در یک دوره زمانی، کاملاً هدفمند به هدف خود دست یافته‌اند . چون به اعتقاد مرتن و طرفدارانش و اشمیت ، تکثرگرایی شدید رابطه معکوس دارد با ثبات سیاسی (در بخش ثبات سیاسی به طور مفصل به بررسی آن پرداخته ایم ).

در آمریکا در حقیقت هنگامی که ‌جمهوری‌خواهان، قدرت را به دموکرات ها تحویل می‌دهند، یا بر عکس آن ، در روند اداره کشور تغییری ایجاد نمی‌شود. این همان ثباتی است که به دنبال آن بوده‌اند. ‌در آمریکا با وجود اینکه به نظام «تاراج»^[۴۵] معروف است. پس از روی کار آمدن حزب مخالف تأثیری در روند، و شیوه اداره کشور ، مشاهده نمی‌شود، مگر نهایتاًً در امور بسیار جزیی.

با این حال با وجود این که، پایه های دموکراسی تا اندازه زیادی در آمریکا نهادینه شده بود، باز هم این خطر را (تکثرگرایی شدید و بازی‌های حزبی) را مانعی برای رسیدن به ثبات سیاسی دانستند و با مقابله با تشتت آرای و اختلاف عقاید و افکار عمیق در جامعه به سمت یک ثبات سیاسی قدم نهادند .

حتی در خود کشوری مثل انگلیس که به اعتقاد اکثر اندیشمندان ومتفکران ،فرهنگ دموکراسی وتکثر گرایی در بالا ترین سطح قرار داشته، باز هم آن ها را بر آن داشت، که کاملا هدفمند به سمت نظام دوحزبی رفته، و با حمایت از آن در جهت رسیدن به یک ثبات مطلوب گام بردارند.به خاطر همین امر با وجود احزاب متعدد در بریتانیا تنها دو حزب در اکثر ادوار تاریخی عرض اندام می کرده‌اند.

«در انگلیس احزابی متعددی همچون حزب لیبرال، سوسیال دموکرات، ناسیو نالیست ولز، شین فین، حزب کمونیست بریتانیای کبیر، جبهه ملی، حزب سبزو….که معمولا در مقابل دو حزب حاکم جنبه نمادین و سمبولیک دارند» (امین،۱۳۸۳، ص۵۹).

زیرا آن ها می‌دانستند که وجود احزاب متعدد قوی، به طور هم زمان در یک کشور ، حتی کشوری که پایه های تکثر گرایی و فرهنگ دموکراسی آن در حد بالایی نهادینه شده بود، خطری جدی در راه توسعه وپیشرفت کشور است .به همین دلیل اکثر متفکران انگلیسی موافق نظام دو حزبی بودند.

در دراز مدت نظامهای دو حزبی و نظامهای با حزب مسلط بیشتر از نظامهای تک حزبی یا چند حزبی ثبات سیاسی را به ارمغان می آورند (اسمیت، ، ۱۳۷۸،ص۶۸).

اگر بخواهیم یک تقسیم بندی ساده انجام دهیم، روند حیات احزاب در کشورهای پیشرفته این چنین بود:

۱-مرحله قبل از شکل‌گیری.

۲-مرحله بعد از شکل‌گیری (مرحله تکثرگرایی و فعالیت احزاب قدرتمند).

۳-مرحله رسیدن به یک ثبات سیاسی (مرحله نزدیک کردن افکار و عقاید به یکدیگر).

حال ایران با توجه به اینکه قبل از شکل‌گیری احزاب منسجم و قوی با مشکلات بسیاری روبروست، حتی اگر خوش‌بینانه بگوییم، این مرحله را سپری کرده(مشکل شکافهای عمیق اجتماعی) و به مرحله دوم که تکثر گرایی است رسیده (مرحله تکثرگرایی شدید) به دلیل ضعف و عدم آشنایی با فرهنگ تکثرگرایی و به طور عام تر فرهنگ دموکراسی و همچنین پا برجا بودن شکافهای اجتماعی، یعنی دور شدن هرچه بیشتر از ثبات سیاسی، همان طور که بررسی کردیم، نظام حزبی و تکثرگرایی هم دارای معایبی است، که حتی در کشورهایی که خود، خاستگاه دموکراسی هستند، و پایه های دموکراسی در آنجا به مراتب منسجم‌تر و نهادینه تر از ایران بوده، آن‌ ها را در عمل بر آن داشت، که رویه ای رادر پیش گیرند، که در آن نقش احزاب از تئوری تا عمل کاملاً متفاوت است (آن احساس خطری بود که آن‌ ها را کاملاً هدفمند ‌به این رویه وادار کرده).

«دموکراسی یا هر رویکرد آزادی خواهانه ای به احتمال بسیار زیاد در صورتی موفق می شود، که فرهنگ رقابت سیاسی پیش از گسترش حق رأی‌، ودیگر اشکال مشارکت سیاسی، نهادینه شود» (اسمیت ،۱۳۸۰،ص۱۲۶).

حال اگر بخواهیم ایران را با توجه ‌به این شرایط (اینکه پایه های دموکراسی به انسجام و ثبات کامل نرسیده و هنوز فرهنگ دموکراسی، چه در پایین‌ترین نهاد جامعه (خانواده)، و چه در بالاترین نهاد جامعه (دولت) شکل نگرفته، وبا توجه به مشکلات پیش روی شکل گیری احزاب منسجم در جامعه(شکافهای اجتماعی))، در نظر بگیریم.چگونه می توان صحبت از رفتن به سمت تحزب وتکثر گرایی کرد؟.

«در کشوری که فرهنگ تکثر گرایی ‌و دموکراسی نهادیه نشده، رفتن به سمت نظام پارلمانی وقدرت دادن بیش از حد به پارلمان ، پارلمان را تبدیل می‌کند به یک امر صوری واینگونه به نظر می‌آید، که این پارلمان است که، دارد مردم را نمایندگی می‌کند، ‌و آنگاه پارلمان نقش کنترل کننده نظم دولتی را بر عهده می‌گیرد ومی توان آن را مجلس الدوله نامید، این حالت در نظام پارلمانی بیشتر نمود دارد» (حجاریان ،۱۳۸۷ ، ص۴۳).

این درحالی است که در ایران علاوه بر نهادینه نبودن فرهنگ دموکراسی و تکثرگرایی، بامشکل پیش روی شکل‌گیری احزاب منسجم و کار آمد هم روبرو هستیم، که همان‌ طور که بررسی کردیم با این شرایط، اگر بخواهند احزاب آزادانه فعالیت کنند، (البته در چهار چوب قوانین حزبی)، هرحزبی تبدیل می‌شود، به تجلی گاه هر قومیت و فرهنگ، که این خودتشدید کننده بی‌ثباتی است.

بند سوم: راه‌های پیش روی حکومت در رابطه با احزاب

با توجه به مشکلات پیش روی شکل‌گیری احزاب منسجم وکار آمد و همچنین مشکلات پیش روی تکثرگرایی بعداز مرحله شکل‌گیری در ایران، می‌توان راه‌های پیش روی حکومت در رابطه با احزاب را به چند بخش تقسیم کرد.

۱-رفتن به سمت فعالانه و آزادانه عمل کردن احزاب

همان طور که در بخش اول بررسی کردیم به دلیل وجود شکاف‌های اجتماعی عمیق در ایران شکل‌گیری احزاب منسجم در قالب چند حزب قدرتمند و کارآمد امکان‌پذیر نیست. و اگر حکومت بخواهد مسیر را برای آزادانه و فعالانه عمل کردن احزاب (با این شرایط موجود شکاف‌های اجتماعی )، فراهم کند. آنگاه هر حزب تبدیل می‌شود به تجلی گاه هم قومیت (ترک، لر، کرد،، فارس و …) و هر فرهنگ و هر گرایش. مخصوصا اگر همراه بااحساس تبعیض، ‌و نارضایتی باشد. واین نمی‌تواندبرای یک کشور حالت مطلوبی باشد، ومعرف احزاب واقعی در یک نظام نماینده سالار باشد. علاوه بر عدم وجود فرهنگ تکثرگرایی در جامعه ایرانی که از شاخصه‌های آن، چندگانگی، تسامح، یا به زبان ساده‌تر تحمل انتقاد ، تحمل شکست و تحمل رقابت و در سطح عام تر، نبود فرهنگ دموکراسی، خود تشدید کننده فساد حزبی و دورشدن از توسعه و پیشرفت کشور است، که تنها با رسیدن به ثبات سیاسی محقق می‌شود.

۲-احزاب تحمیلی

۲-۲-۹- منبع ارزش ها

عبدالحلیم ‌در مورد منابع و سرچشمه ارزش ها چنین می نویسد :

«ارزش های حاکم بر زندگی انسان‌ها، منابع متعددی دارند که نه تنها با یکدیگر ناهمساز نیستند، بلکه مکمل یکدیگر می‌باشند . نخستین این منابع دین و اخرین آن ها دین اسلام است . زیرا وحی الهی موارد حلال و حرام را به شیوه ای قاطعانه مشخص می‌کند و از این راه رفتار های انسانی را در مسیر اطاعت فرامین الهی و سازندگی جهان هستی است ، معین می‌سازد در این زمینه قران کریم و سنت نبوی دو منبع «قطعی السند» و «قطعی الدوله » هستند دومین منبع ، عقل است . عمده آیات قرآن کریم که در آن ها مشتقات واژه «عقل» به کار رفته است ، این ماده به صورت جمع ومثبت از جمله :«یعقلون » و«تعقلون » یا به صورت استفهام انکاری «افلا تعقلون »به کار برده است و این دلیل آن است که در استدلال عقلانی ، عقل همگانی ملاک سنجش است نه عقل فردی سومین منبع تجارب تاریخی ملت هاست . قرآن کریم از سرگذشت ملل پیشین به طور مفصل سخن گفته است . برای مشخص ساختن ارزش ها در این بخش ،می توان از پژوهش های تاریخی و اجتماعی ملت ها نیز استفاده کرد چهارمین منبع ،میراٍث اسلامی کشورهاست . برای استفاده از این منبع ،به نگاهی نقادانه نیازمندیم تا امکان گزینش ارزش ها والای تجلی یافته در دوره های شکوفایی تمدن سلامی و ارزش های تجلی یافته در گفتار و رفتار شخصیت های تاریخی ای که در تحکیم پایه های تمدن اسلامی به عنوان یک تمدن انسانی سهیم بوده اند را در اختیارما قرار دهد . پنجمین منبع ، جامعه ای است که در صدد اموزش ارزش ها به نسل های نوخاسته ی آن هستیم . پرداختن ‌به این جامعه مستلزم آن است که واقعیت ها ی کنونی مشخص و کاستی ها و خلاهای موجود در رفتار عوام و خواص آن جامعه مشخص شود . سپس نتیجه این واقعیت ها با وضعیت آرمانی ،یعنی وضعیتی که باید به آن رسید ، سنجیده شود. وضعیتی ارمانی با جستجو در منابع چهار گانه ی نخست می توان به دست آورد (عبدالحلیم ، مترجم اسدی، صص ۱۲۱-۱۲۰)

ارزش ها از منابع مختلف ممکن است ریشه پیدا کنند (قائمی ۱۳۸۱ ص ۶۴۶):

-برخی از جوامع منبع ارزششان عقل و خرد استنباط شخصی است . به عبارت دیگر ارزش ها آفریده ی ذهن آنان است . ان چه را خود یافته اند دارای ارزش و بها می دانند.

-در برخی از جوامع ارزش ها آفریده ی اجتماع و احیانا قرار دادهای اجتماعی یا فرهنگ آن ها ست و این نکته ای است که ما را در بسیاری از جوامع غربی می بینیم .

-در نزد برخی از جوامع ارزش ها نشأت گرفته از مکتب یا فلسفه ای بشر ساخته اند و خط مکتب مورد فبولشان ،آن ها را برایشان تصویر می‌کند.

-درجوامع اسلامی ، ارزش ها از وحی و سرچشمه الهی ‌پدید می آیند و این خداوند است که امری را برای بشر مقدس دانسته و آن را ارزش معرفی می‌کند و از طریق پیامبر اکرم (ص) و جانشینان بر حق او آن ها را به مردم ابلاغ نموده و بدین سان ارزش ها از سوی مذهب و ناشی از اعتقادات است .به همین سبب قداست آن ها بیش از فداست سایر ارزش ها می‌باشد.

در نهایت می توان این چنین نتیجه گرفت که دین از چنان توانایی خارقالعاده ای برخوردار است که بتواند برای تمامی ارزش های عاطفی ، عقلی و اجتماعی چاره اندیشی نماید.هم در خلق ارزش های نوین و هم در حراست از آن ها و هم در تاثیر گذاری ارزش ها برنهاد های اجتماعی و افراد (همیلتون، ۱۳۷۷، ص ۳۸۱) ناگفته پیدا‌ است که با در نظر گرفتن تاریخ اندیشه‌های دینی و مهمتر از همه ، تحولات اجتماعی متعددی که از ناحیه ی این اندیشه ها در میان ملل و جوامعی نظیر ایران رخ داده است ،انگاشتن نهاد دین جامعه شناسی دین و در نتیجه ارزش ها ی اجتماعی منبعث از دین ،خطایی نابخشودنی محسوب می شود (کهزاد بابایی، ۱۳۸۵، صص ۷-۸)

اندیشمندان غربی نیز در باب منبع ارزش های سازمانی نظرات خود را ابراز نموده اند آن ها به طور خلاصه منبع ارزش های یک سازمان را در دو چیز جستجو میک ند و بر این عقیده اند که هر یک از ارزش های سازمان در یکی از این دو مورد ریشه دارد .این دو مورد عبارتند از :۱-سنت های سازمان ۲- رهبران کاریزماتیک »واینر»(۱۹۸۸) در این زمینه چنین می نویسد «هر یک از ارزش ها محوری سازمانی در درجه ی اول از سنتهای سازمانی ویا رهبری کاریزماتیک مشتق می‌شوند.اگر ارزش ها ریشه در سنت های سازمان داشته باشند در این حالت ارزش ها مشابه از طریق اعضای سازمان به یک دیگر منتقل می‌گردند . این گونه ارزش ها نسبتا مستقل از جایگاه و میزان اثر گذاری بالقوه ی افراد هستند. ریشه ی این ارزش ها ممکن است مرتبط با افراد ویژه ای چون بنیان گذاران سازمان باشد . ارزش هایی که ریشه در سنت های سازمان دارند در طول سالیان طولانی مورد آزمون قرار گرفته اند وثبات و قابلیت پیش‌بینی کارکردها را به همراه خواهند داشت » (واینر،۱۹۹۸) هنگامی که ارزش های محوری، ریشه در هرهبران کاریزماتیک داشته باشند ، درونی سازی این ارزش ها توسط اعضا از طریق شناسایی اعضای سازمان توسط رهبر اتفاق می افتد .(جونز و جرارد،۱۹۶۷)چنین ارزش هایی نسبت به ارزش های نشأت گرفته از سنت ها ثبات و دوام کمتری دارند . عمر چنین ارزش هایی ممکن است پیش از عمر رهبران سازمان نباشد و در حقیقت چرخه ی حیات ان ها کوتاه است ، زیرا بسیار به ویژگی های شخصیتی رهبران وابسته هستند . البته ممکن است رهبران کاریزماتیک سازمان از برخی ارزش های سنتی حمایت کنند ، در این صورت این ارزش ها در زمره ی ارزش های سنتی سازمان به شمار می‌روند و نه ارزش های مشتق شده از رهبران کاریزماتیک.

1. 1. . Strategy ↑

1. 1. . Strategous ↑

1. 1. . Amoustak ↑

1. 1. . Corporate Strategy ↑

1. 1. . Operational decisions ↑

1. 1. . Administrative decisions ↑

1. 1. . Strategic Decisions ↑

1. 1. . Planning Horizon ↑

1. 1. . Michel Porter ↑

1. 1. . Competitive Strategy ↑

1. 1. . Alfred Chandler ↑

1. 1. . Henry Mintzberg ↑

1. 1. . Emergent strategy ↑

1. 1. . Richard G. Hamermesh ↑

1. 1. . Bernard Tailor ↑

1. 1. . General Electric ↑

1. 1. . Shell ↑

1. 1. . I.C.I ↑

1. 1. . History of Strategic Planning ↑

1. 1. . Alfred d. chandler ↑

1. 1. . Rumelt P. Richard ↑

1. 1. . Vision ↑

1. 1. . Mission ↑

1. 1. . Values ↑

1. 1. ^{INSTRUMENTAL VALUS} ↑

اما دولت های صاحب نفت که به اهمیت وارزش این ماده حیاتی واقف شده بودند ، قراردادهای نفتی را تابع حقوق داخلی خود می‌دانستند وبه تثبیت نقش واثر «حاکمیت دولت » به عنوان نماینده وحافظ منافع عمومی در این قراردادها بودند . به عقیده این دولت ها ، قراردادهای نفتی از این نوع قراردادهای اداری است وتعهدات طرف دولتی در قراردادهای نفتی تاجایی است که مانع از اعمال حق حاکمیت ‌و مالکیت دولت برنفت به عنوان مهمترین منبع طبیعی متعلق به مردم که توسعه اقتصادی کشور ورفاه مردم وابسته به آن است ، نشود. ‌بنابرین‏ اگر بین حقوق خصوصی شرکت خارجی طرف قرارداد وحق حاکمیت دولت تعارضی پیش آید ، حقوق دولت مرجع است .افزون براین ، به نظر دولت های صاحب نفت حتی تعهد طرف دولتی قرارداد به پرداخت غرامت به شرکت خارجی مطلق نیست ،بلکه تابعی از همان حق حاکمیت دولت ومنافع عامه است و تنها تا جایی که پرداخت آن مقتضی باشد ، لازم الرعایه است .در واقع دولت های صاحب نفت که به ارزش واهمیت نفت آگاه شدند ، تازه دریافتند حکومت های پیشین که وابستگان ودست نشاندگان دولت های استعماری بودند ، برخلاف اصل حاکمیت دولت ‌بر منافع طبیعی ، چه ماده گران ‌و ارزشمندی را به چه ثمن بخسی فروخته اند وچه تعهدات محدود کننده ای را یک طرفه پذیرفته اند ،دولت های صاحب نفت در سودای احیای حق حاکمیت خود اقدام به ملی کردن نفت یا فسخ قراردادهای نفتی نمودند . شرکت های نفتی هم ‌در مقابل‌،مبادرت به طرح دعوا و مطالبه غرامت کردند . ^[۳۴]

نتیجتا اینکه هرچند اختیارات دولت در قراردادهای نفتی نمی تواند درحد قراردادهای اداری باشد ولی این بدان معنا نیست که الزامات وتعهدات مندرج در آن برای طرفین مانند قضاء میرم ‌و غیرقابل تغییر ^[۳۵]، جلوه کند و چنان که در آرای گذشته نیز دیدیم مسئله ایستایی وتغییرناپذیری قراردادهای نفتی ،نه تنها مورد تأیید نبود بلکه درآنها به طبیعت سیال مفاد آ«ها اشاره شده بود ،به علاوه در این زمینه می توان از قطعنامه های سازمان ملل متحد ‌در زمینه «حاکمیت دائمی ملت ها بر روی منابع ثروت طبیعی»^[۳۶] خود اشاره نمود که در آن ها حق ملت ها نسبت به تحصیل منافع بیشتر ازمنابع طبیعی خود به موازات لزوم احترام به قراردادها ، مورد تأکید قرار گرفته است شناسایی مفهوم حاکمیت دائمی بودن آن در این زمینه دست دولت طرف قرارداد را در اتخاذ تصمیم نسبت به طرق استفاده از اقدامات اجرایی باز می‌گذارد .‌بنابرین‏ درمجموع می توان گفت که قراردادهای نفتی طبیعی ممتاز واقتصائاتی مختص به خود دارند ،خصوصیاتی که قراردادهای نفتی دارند و درگفتار سوم به آن پرداخته می شود باعث شده است که این قراردادها از سایر قراردادها متمایز شوند .

۱-۶-ویژگی های خاص قراردادهای نفتی

همان طور که در گفتار پیشین بحث شد قراردادهای نفتی خصوصیات ویژه ای دارند که باعث می شود نه در عداد قراردادهای اداری به شمار آیند ونه قراردادهای خصوصی ،این خصوصیتی به شرح ذیل مورد بررسی قرار می گیرند :

الف)وجود شرایط لازم برای انجام یک قرارداد : بدین توضیح که ممکن است دربعضی از کشورها موانع قانونی برای امضاء قراردادهای نفتی وقرارادادهایی از این دست وجود داشته باشد ،یعنی یک یا چند نوع از قراردادها یا اعطاء امتیازات مخصوص به موجب قوانین اساسی یا عادی ممنوع شده باشد ، ویا اینکه محتاج به تصویب قوه مقننه باشد و یا موکول به شرایط خاص دیگر باشد .

ب- ازلحاظ موضوع :این نوع قراردادها غالبا دارای صفات خاص مربوط به حقوق عمومی هستند بدین معنی که بیشتر این نوع قراردادها درمورد ثروت های عمومی ویاخدمات عمومی است .

در این خصوص قراردادها این ارتباطات پیچیده لزوم وضع مقررات وقوانین را برای رسیدگی به اختلافات فی مابین اشخاص کشورهای مختلف اعم از حقیقی وحقوقی را اجتناب ناپذیر می کند تاحقوق اشخاص محفوظ و ازآشفتگی وهرج ومرج جلوگیری شود «حقوق بین‌المللی خصوصی »^[۳۷] یا «تعارض قوانین » ^[۳۸] هرکشوری عهده دار این رسالت است واز طریق قواعد ‌و ضوابط ومعیارهای این رشته از حقوق ،مشکلات ناشی از مرزبندی کشوره اکه گاهی بسیارپیچیده است حل می‌گردد. ^[۳۹]

‌بنابرین‏ حقوق بین‌المللی خصوصی عبارت است از مجموعه قواعد ‌و مقرراتی که روابط حقوقی افراد را ‌بر اساس مرزها تنظیم می‌کند . ^[۴۰]‌بر اساس ،مسئله تعارض قوانین هماهنگی مطرح می شود که یک رابطه حقوق خصوصی به واسطه دخالت یک یاچندعامل خارجی مانند تابعیت ، اقامتگاه ،محل انعقاد عقد به دویا چند کشور ارتباط پیدا کند ، درچنین مواردی باید دانست که قانون کدام یک از این کشورها بر رابطه حقوقی موردنظر حکومت خواهد کرد . ^[۴۱] به عنوان مثال یک شرکت نفتی ایرانی قراردادی با یک شرکت انگلیسی درفرانسه منعقد می‌کند تا این شرکت درایران اقدام به نصب تجهیزاتی که در تخصص آن شرکت است نماید ،دراینجا ما با یک مسئله تعارض قوانین روبرو هستیم چون این سوال مطرح می شود که این قرارداد تابع کدام قانون است قانون انگلستان (به عنوان دولت متبوع آن شرکت ) یا قانون ایران (به عنوان دولت متبوع شرکت ایرانی وهمچنین محل اجرای قرارداد ) یا قانون فرانسه (به عنوان کشورمحل قرارداد ) ماده ۹۶۸ قانون مدنی ایران در این خصوص مقرر داشت است :«تعهدات ناشی از عقود محل وقوع عقد است مگر اینکه متعاقدین اتباع خارجه بوده وآن را صریحا یا ضمنا تابع قانون دیگری قرارداده باشد »

اما چه عواملی موجبات پیدایش تعارض قوانین را به وجود می آورند ؟ مهمترین عامل توسعه روابط و مبادلات بین‌المللی است مسئله تعارض قوانین درصورتی می‌تواند مطرح شود که یک رابطه حقوقی به یک یا چند کشور مربوط شود . زیرا همان گونه که ملاحظه شد هرگاه این رابطه حقوقی به هیچ وجه مربوط به کشورهای خارجی نباشد وتمام عناصر آن در قلمرو یک کشور واحد قرار گرفته باشد مثلا دو ایرانی در ایران

قراردادهای منعقد کنند ومحل تنظیم سند واجرای قرارداد نیز ایران باشد ،مسئله تعارض قوانین به وجود نخواهد آمد چراکه در این قرض،مسئله درقلمرو حقوق داخلی است . ^[۴۲]‌بنابرین‏ لازم است اشخاص حقیقی یا حقوقی به نوعی ‌با نظام های حقوقی متعددی مرتبط باشند .

دومین عامل قوانین ومقررات متفاوت کشورها است چراکه اگرنظام های حقوقی درگیر در موضوع حقوق بین الملل خصوصی،قانون یکسانی داشته باشند ومقررات وقواعد متحدالشکلی بین آن ها وجود داشته باشد جایگاهی برای تعارض قوانین وجود نخواهد داشت.

عامل سوم انعطاف پذیری در ارتباطات بین‌المللی است .برای تحقق حقوق بین الملل خصوصی،تنها وجود عنصر خارجی ویانظام های حقوقی متعدد و متنوع کفایت نمی کند .بلکه لازم است قوانین کشورها ‌و محاکم ذیربط آنان دراعمال حاکمیت قانون وصلاحیت قضایی انعطاف پذیر باشند. ^[۴۳] و در پاره ای از موارد قبول کنند که قانون کشوردیگری را درخاک خود اجرا نمایند . اگر قانون‌گذار ملی فقط قانون کشورخود را صلاحیتدار بداند وقاضی نیز خود را مکلف به اجرای صرف قانون مملکت خود بداند دیگر مسئله تعارض قوانین مطرح نخواهدبود .

۱-۷ اصطلاحات تعارض قوانین

در مبحث تعارض قوانین اصتلاحات و تعارضی وجود دارد که مبانی ودرک آن ها برای درک صحیح مفاهیم حقوق بین الملل خصوصی لازم وضروری است و از انجاکه در این تحقیق به تناسب مطالب از این اصطلاحات استفاده شده است فلذا به طور مختصر به تعریف بعضی از این اصطلاحات میپردازیم .

۱-۸ قواعد ذاتی در حل تعارض

۳-۵-۱-۱-۲-تعلیق اجرای مجازات

به دنبال صدور حکم محکومیت قطعی و تعیین مجازات نوبت به اجرای حکم بنا به علل و شرایطی که مقرر شده طبق قانون ممکن است به تأخیر افتد. تعلیق اجرای مجازات از آورده های مکتب تحققی است که محکوم علیه به موجب آن از اجرای کیفر حبس و شرایط نامناسب آن و ایرادات وارده بر آن نجات یابد. مجازات حبس معلق شده به هر حال یک مجازات حبس است و لذا ماده ۲۱ قانون اختیارات دادگاه های جزایی مصوب ۱۹۷۳ (لزوم داشتن وکیل یا مشاور حقوقی برای متهم) وقتی که دادگاه مجازات حبس معلق را بررسی می‌کند همان‌ طور که مجازات حبس فوری را بررسی می‌کند، اعمال می‌گردد. منظور این است که دارای وصف کیفری است و یک مجازات جایگزین است. تعلیق اجرای مجازات حقی برای مجرم به حساب نمی آید بلکه وسیله و ابزاری است برای ارفاق و مساعدت به مجرم که به دادگاه شده است تعلیق اجرای نیز تامینی است که مطابق با اصل فردی کردن مجازات هاست و رابطه مستقیمی با نوع جرم، میزان مجازات و بالاخره شخصیت مجرم دارد. تعلیق اجرای مجازات با تعویق مجازات فرق می‌کند. تعلیق اجرای مجازات یعنی اینکه اجرای مجازات تعیین شده به تأخیر می افتد در صورتی که در تعویق مجازات، یعنی بعد از صدور حکم محکومیت توسط دادگاه جزا یا مجیستریت، تعیین مجازات به تأخیر افتاد. به موجب تبصره ۱ ماده ۱ قانون اختیارت دادگاه های جزایی مصوب ۱۹۷۳ دادگاه، اعم از جزا و مجرمیت- می‌تواند صدور حکم مجازات ‌در مورد مجرم را تا شش ماه به تعویق بیندازد در صورتی که بخواهد هر گونه تغییری را در رفتار مجرم پس از محکومیت ( ترمیم خسارت مجرم) یا در اوضاع و ا حوال وی در طی آن مدت، مورد ارزیابی قرار دهد. تعویق به موجب تبصره ۱ ماده ۱ منوسط به رضایت مجرم نسبت به آن است و بیشتر از یک بار در هر مورد جایز نیست. به علاوه مطلوب است که مجازات در تاریخ معین شده توسط دادگاه هنگامی که مجازات را به تعویق می اندازد صادر شود…. دادگاهی که مجازات را به تعویق می اندازد وظیفه دارد که برای مجرم روشن کند چرا مجازات به تعویق افتاده است و اینکه چه رفتاری از او در طول دوره تعویق انتظار می رود. بدیهی است انتظار می رود که متهم مرتکب جرائم دیگری نشود اما ممکن است به متهم گفته شود که باید خانه بماند یا … زمانی که متهم برای تعیین مجازات حاضر می شود دادگاه صادر کننده حکم ممکن است به کمک گزارشات جدید بررسی کند که آیا متهم اساساً خود را با انتظارات مورد نظر دادگاه منطبق ساخته … اگر مجرم تبعیت ‌کرده‌است یک مجازات حبس فوری نمی بایست اعمال شود و اگر مجرم از انتظارات مورد نظر دادگاه تبعیت نکرده است دادگاه تعیین کننده مجازات می بایست دقیقاً بیان کند در چه خصوص تقصیر وجود داشته است. ارتکاب جرم در اثنای مدت تعویق محتمل است که منتج به مجازات حبس هم نسبت به جرم بعدی و هم نسبت به جرمی که مجازاتش معوق گردیده است. اما صرف عدم ارتکاب جرم دیگر الزاماًً یک مجازات غیرسالب آزادی را برای مجرم تضمین نمی نماید… . تعویق مجازات با تعویض صدور حکم به طور مشروط نیز فرق دارد. در تعویق صدور حکم به طور مشروط در صدور مجازات تردید وجود دارد و زمانی مجازات تعیین می شود که متهم آن شرط را (عدم ارتکاب جرم را طی مدت آزادی ) رعایت نکند. ولی در تعویق مجازات بی تردید صادر می شود یعنی حتی مجازاتی صادر می‌کند و منوط به شرط نیست. در آخر باید گفت که این نهار یعنی تعلیق در ماده ۴۶ قانون مجازات اسلامی آورده شده است(اردبیلی:۱۳۹۳، ج۳، ۲۲۶).

ماده ۴۶ مقرر می‌دارد« در جرائم تعزیری درجه سه تا هشت دادگاه می‌تواند در صورت وجود شرایط مقرر برای تعویق صدور حکم، اجرای تمام یا قسمتی از مجازات را از یک تا پنج سال معلق نماید. دادستان یا قاضی اجرای احکام کیفری نیز پس از اجرای یک سوم مجازات می‌تواند از دادگاه صادرکننده حکم قطعی، تقاضای تعلیق نماید. همچنین محکوم می‌تواند پس از تحمل یکسوم مجازات، در صورت دارا بودن شرایط قانونی، از طریق دادستان یا قاضی اجرای احکام کیفری تقاضای تعلیق نماید».

۱٫ جلوگیری از آثار سوء معاشرت جرم با زندانیان سابقه دار، حرفه ای و خطرناک: مثلاً بسیاری از افراد که از سر اجبار و تنگدستی وادار به دزدی شده اند و در نتیجه دستگیر و روانه زندان می‌شوند و از طرفی دچار عذاب وجدان شدید و ترس از آینده هستند در اثر همنشینی با سارقین سابقه دار و حرفه ای تمام فوت و فن سرقت را می آموزند و راه های گریز از قانون و از طرفی به راحتی وجدان و بی خیالی عادت می‌کنند و …

۲٫ جلوگیری از تراکم جمعیت کنونی زندان و صرفه جویی هزینه های زیادش مثل هزینه نگهداری زندانیان- خوراک-پوشاک تهیه وسایل گرمایشی و سرمازاده هزینه مددجویان و نگهبانان زندان.

۳٫ کاهش فساد و ارتکاب جرم ازسوی اعضای خانواده و زندانی و حتی شخصیت زندانی شده مثل ارتکاب مساحقه و لواط چون در زندان به همسر خود دسترسی ندارند. و از طرفی غریزه جنسی بسیار قوی است.

۴٫ جلوگیری از حس بی اعتمادی و بی عدالتی مجرمین نسبت به دستگاه قضایی و مجریان آن ها.

۵٫ ایجاد فرصتی برای محکوم که عملاً وفاداری خود را نسبت به هنجارهای جامعه به اثبات برساند و به عنصری فعال در جامعه مبدل گردد. تا اینکه در زندان بماند و فقط مصرف کننده باشد و کم کم به تن پروری عادت کند و حس مسئولیت او از بین برود(حسن زاده: ۱۳۹۲، ۹۲).

۳-۵-۱-۱-۳-جزای نقدی

جزای نقدی از زمرۀ مجازات مالی است که گاه به صورت مجازات اصلی البته چون که اعمال مقررات مربوط به تعلیق اجرای مجازات طبق مادۀ ۴۶ .ق.م.ا اختیاری و در اختیار دادگاه است و نیز دادگاه در اعطای آن باید مصلحت جامعه و شرایط مقرره دیگر در قانون از قبیل وصف شایستگی مجرم را باید در اعطای آن در نظر بگیرد می توان قابل ‌به این شد که تا حدودی می توان از شدت ایرادات و انتقادات وارده بر آن را البته در برخی از ایرادات من جمله ما دو ایراد اخیر کاست و گاه به صورت مجازات تکمیلی یا تتمیمی اجباری ماده ۸۳۷ ق.م.ا مورد حکم دادگاه قرار می‌گیرد یا تتمیمی اختیاری موضوع ماده۹۳۳ق. م.ا. جزای نقدی دارای کارکردهایی است که زمرۀ آن ها، نقش جایگزینی جزای نقدی است(آشوری: ۱۳۸۲، ۲۰۶).

۳-۵-۱-۲-گونه‌های نوین جایگزین‌های حبس

۳-۵-۱-۲-۱- محرومیت از حقوق اجتماعی

۴- مشارکتی: در این روش درصدی از کل شنوندگان در نظر گرفته می‌شوند که در بازار مصرف مورد نظر، به برنامه های یک ایستگاه گوش می‌دهند. (هندی، ۱۳۸۷، ص۱۶۵)

ایستگاه‌ها و شبکه های رادیویی به نحو گریزناپذیری هر یک از روش‌ها را که متناسب با نیازهایشان باشد به کار می‌گیرند. به عنوان مثال، اگر رقابت فزاینده در یک بازار به معنای کاهش مخاطب یک ایستگاه باشد، شاید چنین ادعا کنند که در برخی نقاط دیگر مردم از برنامه‌هایشان استفاده می‌کنند و در این راه از شیوه تجمعی بهره می‌برند و اگر آمار تجمعی کاهش یافت، ایستگاه ممکن است از راه توسل به شیوه هسته اصلی و انتخاب اولیه، شنوندگان خود را تسلی دهد و به صداقت کسانی که شبکه آن ها را انتخاب کرده‌اند، استناد کند.

۱-۸-۲-۲- قدرت انتخاب و گزینش مخاطبان در ایران

بررسی تاریخی از سپهر رسانه ای ایران ،سه دوره زمانی را نشان می‌دهد:

الف) از آغاز رادیو در سال ۱۳۱۹ شمسی تا انقلاب اسلامی ایران

در این دوره قدرت رادیو و تلویزیون انحصاری بود. تقریبا هیچ گزینه دیگری برای شهرستانی ها و مردم ساکن در مناطق روستایی وجود نداشت. سینما گزینه رقابتی محدودی در شهرهای اصلی و برخی شهرهای درجه دو محسوب می شد. رادیو BBC در اواخردوره پهلوی گزینه جدیدی بود.

ب) از سال ۱۳۷۰ تا امروز.

سپهر رسانه ای به رقابت فشرده در داخل و خارج وارد شده است. بیش از صدها شبکه تلویزیونی و رادیویی ماهواره ای در کنار شبکه وسیع و سهل دریافت ایترنت همواره با افزایش مدت زمان پخش BBC فارسی و صدای آمریکا و رادیو فردا و دیگر شبکه های تلویزیونی و رادیویی فارسی زبان فضای رقابتی و از منظر سیاسیف گاهی تهدیدامیزی را ایجاد کرده ان.

رقابتی بودن سپهر رسانه ای موجب شده است تعداد شبکه های رادیویی و تلویزیونی در دو شکل سراسرس و محلی افزایش یابد تا قدرت رقابتی خود را باید در ساختار خاصی افزایش دهندف در غیر این صورت کمک چندانی به رسانه ملی در این رقابت نمی کنند(اولین اجلاس جهانی رادیو،ص۷۰-۷۱).

۹-۲-۲- برنامه سازی رادیو

رادیو رسانه‌ای متفاوت از سایر رسانه‌هاست، زیرا تنها عناصر شنیداری را در اختیار دارد و با کلام، موسیقی و افکت،سکوت تلاش می‌کند پیام‌های خود را با کمترین اختلال و ابهام به مخاطب انتقال دهد.

۱-۹-۲-۲- رویکردهای برنامه‌سازی به مخاطبان

در امر برنامه‌سازی سه رویکرد یا دیدگاه عمده، برای برنامه‌سازی و مخاطبان برنامه ها وجود دارد:

1. رویکرد مصلحت گرا

این رویکرد بیشتر مصالح و ضرورت‌ها را در نظر می‌گیرد و جهت آن بیشتر از رسانه به سمت مخاطب است و در آن نصیحت مستقیم وجود دارد. گروه محتوا‌گرایان به مصالح و بایسته‌های مخاطب توجه تام دارند و نیازها و اموال مخاطب را از دریچه‌ی مصالح می‌نگرند و در ارائه‌ مطالب در برنامه وسواس زیادی دارند و در صورت احساس مواجهه یا تضعیف مصالح ناچار از حذف یا چشم‌پوشی از برخی مطالب هستند. از طرفی دیگر از منظر نظریه های ارتباطاتی این گروه ارتباطات را از زاویه‌ی گلوله‌ی جادویی نگاه می‌کنند. پیام‌های رسانه‌ای مانند: داروی تزریقی به بیمار، خود را به نقطه موردنظر می‌رساند و تأثیر لازم را خواهد گذاشت. این گروه در ناخودآگاهشان، مخاطب به صورت منفعل حضور دارد و به محض برقراری ارتباط پیام را دریافت کرده و آن را می‌پذیرند.

1. رویکرد نیاز محور

در این شیوه برنامه‌سازی تنها به نیازها و امیال مخاطب توجه می‌شود و دغدغه‌ی تعالی مخاطب برای برنامه‌ساز وجود ندارد. گروه فرم‌گرایان به نیازها و گاهی به میل مخاطب خود توجه دارند. از این رو جهت ناچار بخش عمده همّ خود را صرف حوائج و نیازهای تاحدودی اولیه و متکی بر غریزه می‌کنند. ‌بنابرین‏ دغدغه‌ی تعالی مخاطبان خود را ندارند. همان طور که مارکوزه در نقد وسایل ارتباط‌جمعی غربی می‌گوید: «… با تشدید نیازهای کاذب و اصولا تعیین نیازها رواج مصرف‌گرایی، تولید انبوه، کار بیش از اندازه و … انسان را از خود بیگانه ‌کرده‌است و رسانه ها با ترویج این شرایط، به شدت به رواج یکسان‌سازی و همسان‌سازی می‌پردازند و تمام عوامل را با سیستم تکنولوژیک، هماهنگ و همسو می‌کنند».

1. رویکرد نیاز مصلحت

دیدگاه سومی نیز در برنامه‌سازی وجود دارد که دیدگاه نیاز- مصلحت است. گذر به مصالح مخاطبان از طریق نیازهای آن ها‌ است، شاید از جهت سختی تأمین محتوا و شرایط آن، قابل مقایسه با دو دیدگاه دیگر نباشد و زحمت و تلاش دوچندان می طلبد، اما از آن جهت که به نیازها توجه دارد، مطلوب مخاطب است و از آن جهت که خود را به مصالح مخاطب متصل می‌کند، موجب تعالی او می شود.

دیدگاه فرم‌گراها در ساخت برنامه را می توان، دیدگاه نیاز محور دانست، در حالی که دیدگاه محتوا‌گرایان در ساخت برنامه، دیدگاه مصلحت محور است(خجسته،۱۳۸۴،ص۳).

۲-۹-۲-۲- تقسیم‌بندی شبکه های رادیویی از لحاظ برنامه‌سازی

شبکه های رادیویی را از لحاظ برنامه‌سازی و پخش برنامه به سه نوع می‌توان تقسیم‌بندی کرد:

الف) رادیوهای عمومی

ب) رادیوهای اختصاصی

ج) رادیوهای تخصصی

الف) رادیوهای عمومی

به شبکه های رادیویی اطلاق می‌شود که در تمام موضوعات اصلی و برای کلیه سطوح مخاطبان، با شیوه های برنامه‌سازی مختلف و متعدد برنامه‌سازی می‌کنند. موضوعات برنامه‌سازی در رادیو عموما چنین می‌باشد:

مذهبی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، تاریخی، سیاسی، خبری، ادبی، هنری، ورزشی، سرگرمی، اطلاعات عمومی، نظامی و علمی. البته در برخی شبکه های رادیویی موضوعات دیگری نیز لحاظ می شود که می‌توان آن ها را در داخل همین موضوعات طبقه‌بندی کرد.

مخاطبان رادیوها از مناظر مختلف به موارد زیر قابل تقسیم است:

سن، جنس، نژاد، اقلیت یا اکثریت، تحصیلات، طبقات اجتماعی، مکان زندگی و کار، زمان‌های تقسیم‌بندی زندگی روزانه و فردی و اجتماعی ، مستمر یا دائمی یا گذری، موضوع مورد علاقه.

از منظر روانشناسی سنی مخاطبان به ‌گروه‌های سنی آورده شده تقسیم بندی می‌شوند:

نوزادی(۲-۰)، خردسالی(۵-۳)، کودکی(۱۱-۶)، نوجوانی(۱۵-۱۲)، جوانی(۲۴-۱۶)، بزرگسالی(۴۰-۲۵)، میانسالی(۶۰-۴۱)، کهنسالی(۶۵سال به بعد).

ب) رادیوهای اختصاصی

رادیو‌های اختصاصی رادیو‌هایی هستند که برای مخاطبی خاص یا گروه‌های مخاطب خاص راه‌اندازی شده است. اما، از لحاظ موضوعی و محتوایی در تمام یا اغلب موضوعات موجود برنامه‌سازی، برنامه تولید کرده و با سبک خاص و شیوه های برنامه‌سازی متناسب با مخاطبان گروه سنی یا ملزومات روانشناسی و اجتماعی مخاطبان خاص شبکه و با اقتضائات زمانی و تغییرات محیطی و ذائقه‌های خاص مخاطبان خود اقدام به برنامه‌سازی می‌کند. مثال بارز این نوع شبکه‌ رادیویی در کشورمان شبکه‌ رادیویی جوان می‌باشد.

ج) رادیوهای تخصصی

(جدول۴-۵) نرمال بودن جمله خطا

متغیرها

میانگین

میانه

حداکثر

حداقل

انحراف­معیار

چولگی

کشیدگی

جارگ برا

آماره

احتمال

جمله خطا

۰۱/۰-

۰۳/۰-

۰۴/۳

۸۴/۲-

۹۸/۰

۰۶/۰

۱۸/۳

۷۵/۰

۶۸/۰

با توجه به جدول فوق و احتمال آماره جارگ برا که بیشتر از ۰۵/۰ است نرمال بودن جمله خطا تأیید می شود.

۴-۷- انتخاب مدل در داده ­های تلفیقی ایستا

به منظور تعیین نوع مدل استفاده شده در داده ­های تلفیقی، آزمون­های مختلفی طراحی گردیده است. در انتخاب بین مدل رگرسیون تلفیقی (Pooled) و یا مدل اثرات ثابت معمولاً از آزمون چاو استفاده می­ شود. اگر مدل Pooled بود کار تمام است و اگر مدل اثرات ثابت باشد باید آن را در مقابل اثرات تصادفی آزمون کنیم تا از میان آن دو، مدل مناسب جهت برآورد معین شود که این کار با آزمون هاسمن صورت ‌می‌گیرد.

۴-۷-۱- آزمون چاو (Chow)

‌بنابرین‏ جهت آزمون فرضیات تحقیق، ابتدا مدل اثرات ثابت – زمانی برآورد می­ شود سپس برای این که ببینیم این عرض از مبدأها از لحاظ آماری با هم تفاوت معنی­داری دارند یا خیر از آزمون چاو استفاده شده است.

مدل Pooled عدم وجود اثرات ثابت (برابری عرض از مبدأها) : _۰H

مدل اثرات ثابت وجود اثرات ثابت : _۱H

نتایج آزمون چاو مربوط به فرضیه ­های تحقیق در جداول زیر آمده است:

(جدول ۴-۶) خروجی آزمون چاو

Redundant Fixed Effects Tests

Model

CBEM_i,t =α_۰+β_۱AFS_i,t+β_۲CFO_i,t+β_۳Gwth_i,t+β_۴COYSize_i,t+β_۵LEV_i,t+ε

Test Cross – Section Fixed Effects

معنی­داری P-Value

درجه آزادی

آماره

اثر تست

۰٫۰۰

۲۹۱,۷۳)

۹۷/۹

Cross – Section F

۰٫۰۰

۷۳

۷۶/۴۶۳

Cross – Section Chi – Square

همان طوری که ملاحظه می­گردد، با توجه به (P-Value) به دست آمده فرضیه صفر مبتنی بر برابری عرض از مبدأها در فرضیه پذیرفته نمی­ شود ‌بنابرین‏ در این فرضیه مدل اثرات ثابت به عنوان مدل ارجح انتخاب می­گردد.

۴-۷-۲- آزمون هاسمن

همان‌ طور که ملاحظه می­گردد، نتایج آزمون چاو فرضیات فرعی، مبتنی بر انتخاب مدل اثرات ثابت ‌می‌باشد. حال می­بایست مدل اثرات ثابت در مقابل مدل اثرات تصادفی آزمون گردد. برای این کار از آزمون هاسمن استفاده می­ شود. برای انجام آزمون هاسمن، ابتدا می­بایست مدل اثرات تصادفی را برآورد کنیم. آزمون هاسمن برای بررسی وجود اثرات تصادفی به شکل زیر تنظیم می­ شود:

مدل اثرات تصادفی بین اثرات فردی و متغیرهای توضیحی همبستگی وجود ندارد : _۰H

مدل اثرات ثابت بین اثرات فردی و متغیرهای توضیحی همبستگی وجود دارد : _۱H

نتایج آزمون هاسمن مربوط به فرضیه ­های فرعی تحقیق در جداول زیر آمده است:

(جدول ۴-۷) خروجی آزمون هاسمن

Correlated Random Effects – Hausman Tests

Model

CBEM_i,t =α_۰+β_۱AFS_i,t+β_۲CFO_i,t+β_۳Gwth_i,t+β_۴COYSize_i,t+β_۵LEV_i,t+ε

Test Cross – Section Random Effects

معنی­داری P-Value

درجه آزادی

آماره

اثر تست

۰٫۰۰

۵

۴۵/۱۹

Cross – Section Random

همان­طور که ملاحظه می­گردد، P-Value به دست آمده برای فرضیه­ تدوین شده در این تحقیق کمتر از ۰۵/۰ است در نتیجه فرضیه _۱H مبنی بر وجود همبستگی بین اثرات فردی و متغیرهای توضیحی پذیرفته شده و در مقابل فرضیه _۰H مبنی بر اینکه بین اثرات فردی و متغیرهای توضیحی همبستگی وجود ندارد رد می­ شود. ‌بنابرین‏ برای برآورد مدل در این فرضیه از روش اثرات ثابت استفاده می­گردد.

۴-۸- آزمون فرضیه ­ها بر حسب مدل­های تعیین شده

تخمین مدل­ها با توجه به نتایج جداول آزمون چاو و نتایج آزمون هاسمن برحسب متغیر وابسته صورت گرفته است. که در ادامه، نتیجه نهایی تخمین مدل با توجه به بهترین برازش مورد بررسی قرار ‌می‌گیرد

فرضیه تحقیق:

بین اندازه مؤسسات حسابرسی و مدیریت سود مبتنی بر جریان نقدی رابطه معناداری وجود دارد

فرضیه های فرعی تحقیق:

۱ ـ بین اندازه مؤسسات حسابرسی و مدیریت­­ سود مبتنی برجریان نقدی آزاد در شرکت‌های پذیرفته شده

در بورس اوراق بهادار رابطه معنادار وجود دارد.

۲ ـ بین اندازه مؤسسات حسابرسی و مدیریت­ سود مبتنی برجریان نقدی عملیاتی در شرکت‌های پذیرفته

شده در بورس اوراق بهادار رابطه معنادار وجود دارد.

بر مبنای فرضیه فوق، فرضیه آماری تحقیق به شرح زیر طبقه ­بندی شده است:

_۰H: بین اندازه مؤسسات حسابرسی و مدیریت سود مبتنی بر جریان نقدی رابطه معناداری وجود ندارد.

_۱H: بین اندازه مؤسسات حسابرسی و مدیریت سود مبتنی بر جریان نقدی رابطه معناداری وجود دارد.

نتایج حاصل از فرضیه فوق با بهره گرفتن از روش EGLS در جدول (۴-۸) ارائه گردیده است:

(جدول ۴-۸) آزمون فرضیه

Model:

CBEM_i,t =α_۰+β_۱AFS_i,t+β_۲CFO_i,t+β_۳Gwth_i,t+β_۴COYSize_i,t+β_۵LEV_i,t+ε

Method : Panel EGLS (Cross – Section Weights)

Liner estimation after – one – step Weighting matrix

متغیر

ضریب متغیر

انحراف معیار

آماره t

معنی­داری

P-Value

مقدار ثابت ©

۸۶/۰

۲۶/۰

۲۲/۳

۰۰/۰

AFS

۰۵/۰-

۰۷/۰

۷۲/۰-

۴۷/۰

CFO

۰۷/۳E-06

۹۶/۵E-07

۱۴/۵

۰۰/۰

GWTH

۰۰۷/۰-

۰۰۲/۰

۵۱/۲-

۰۱/۰

COYSize

۰۴/۰-

۰۱/۰

۳۲/۲-

۰۲/۰

LEV

۳۹/۰-

۰۶/۰

۷۵/۵-

۰۰/۰

آماره ۹۸/۹

ضریب تعیین تعدیل شده ۶۵/۰

احتمال آماره F 00/0

آماره دوربین واتسون ۸۳/۱

‌بر اساس نتایج حاصل از برازش مدل فرضیه تحقیق، با توجه به P-Value به دست آمده، رابطه معناداری بین اندازه مؤسسه‌ حسابرسی و متغیر وابسته مدیریت سود مبتنی بر جریان نقدی وجود ندارد. با توجه به نتیجه به دست آمده می توان گفت که فرضیه فرعی اول و فرضیه فرعی دوم نیز پذیرفته نمی شود. مقدار آماره دوربین واتسون با عدد ۸۳/۱ عدم­همبستگی بین خطاها را نشان می­دهد. مقدار آماره F در سطح خطای ۵ درصد و میزان اطمینان ۹۵ درصد معناداری کل مدل رگرسیون برازش شده و فرض خطی بودن مدل آن پذیرفته می­ شود. و با توجه به R² مدل برازش شده ‌می‌توان ادعا کرد در مجموع متغیر استفاده شده در مدل توانسته است ۶۵ درصد تغییرات متغیر وابسته میزان مدیریت سود مبتنی بر نقدینگی را توضیح دهند

۴-۹- خلاصه فصل

در پژوهش حاضر مقابله مذهبی، حل مسئله و نشخوار فکری به عنوان متغیرهای پیش بین و سلامت روان به عنوان متغیر ملاک در نظر گرفته شده است.

۴-۲ یافته ­های توصیفی

در این بخش اطلاعات جمعیت‌شناختی نمونه مورد بررسی و یافته های توصیفی متغیرهای مورد مطالعه ارائه شده است.

جدول ۱-۴: اطلاعات مربوط به سن نمونه مورد مطالعه

متغیر
تعداد
حداقل
حداکثر
میانگین
انحراف استاندارد
سن والدین

۱۵۰

۲۰

۴۰

۸۵/۳۴

۲۶/۵

سن فرزندان

۱۵۰

۴

۱۳

۰۷/۸

۲۶/۳

مطابق جدول ۱-۴،‌ دامنه سنی شرکت‌کنندگان در پژوهش بین ۲۰ تا ۴۰ سال بوده و میانگین سنی آنان برابر با ۸۵/۳۴ سال است. دامنه سنی فرزندان بین ۴ تا ۱۳ سال بوده و میانگین سنی انان ۰۷/۸ سال است.

جدول ۲-۴: توزیع گروه نمونه بر اساس جنسیت والدین

جنسیت
فراوانی
درصد
پدر

۲۷

۱۸

مادر

۱۲۳

۸۲

جمع

۱۵۰

۱۰۰

بر اساس اطلاعات جدول ۲-۴، ۱۸ درصد از شرکت‌کنندگان در پژوهش، پدران و ۸۲ درصد مادران کودکان مبتلا به سرطان بودند.

جدول ۳-۴: توزیع گروه نمونه بر اساس جنسیت فرزندان

جنسیت
فراوانی
درصد
پسر

۸۰

۳/۵۳

دختر

۷۰

۷/۴۶

جمع

۱۵۰

۱۰۰

بر اساس اطلاعات جدول ۳-۴، حدود ۵۳ درصد از فرزندان مبتلا به سرطان، پسر هستند و حدود ۴۷ درصد از آنان دختر.

جدول ۴-۴: توزیع گروه نمونه بر اساس میزان تحصیلات

تحصیلات
فراوانی
درصد
زیر دیپلم

۶۰

۴۰

دیپلم

۴۸

۳۲

فوق دیپلم

۱۲

۸

لیسانس و بالاتر

۳۰

۲۰

بر اساس اطلاعات جدول ۴-۴، ۴۰ درصد از والدین دارای تحصیلات زیر دیپلم، ۳۲ درصد دارای مدرک تحصیلی دیپلم، ۱۲ نفر فوق دیپلم و ۲۰ درصد نیز دارای مدارک تحصیلی لیسانس و بالاتر هستند.

۴-۳ بررسی متغیرهای اصلی و فرضیات تحقیق

در اینجا ابتدا متغیرهای اصلی تحقیق توصیف شده و در ادامه به فرضیات تحقیق پرداخته می شود.

جدول ۵-۴: اطلاعات توصیفی مربوط به متغیرهای مورد مطالعه

متغیرها
شاخص‌ها
حداقل
حداکثر
میانگین
SD
مقابله مذهبی
مقابله مثبت

۳

۲۱

۱۵/۱۷

۴۳/۳

مقابله منفی

۰

۲۱

۱۱/۴

۵۴/۳

حل مسئله
اعتماد به حل مسایل

۴

۶۶

۱۴/۴۴

۱۸/۹

سبک گرایش – اجتناب

۷

۸۱

۷۰/۶۰

۱۹/۱۰

کنترل شخصی

۲

۳۰

۵۰/۱۶

۵۲/۵

نمره کل مهارت حل مسئله

۱۷

۱۶۹

۳۵/۱۲۱

۷۴/۲۱

نشخوار فکری
پاسخ‌های منحرف‌کننده حواس

۳

۴۹

۵۱/۳۰

۵۱/۸

پاسخ های نشخواری

۳

۳۳

۵۵/۱۹

۶۶/۵

نمره کل نشخوار فکری

۳

۷۸

۰۴/۵۰

۳۸/۱۳

سلامت عمومی
علایم جسمانی

۱

۲۱

۹۰/۸

۹۰/۴

اضطراب

۰

۲۱

۱۰

۱۱/۵

بدکارکردی اجتماعی

۰

۱۷

۸۶/۷

۳۷/۳

افسردگی

۰

۲۰

۷۹/۴

۷۳/۴

نمره کل سلامت عمومی

۱۱

۷۰

۵۵/۳۱

۲۹/۱۲

۴-۴ یافته ­های استنباطی

جهت بررسی فرضیه‌های پژوهش، از شاخص‌های آماری همبستگی پیرسون و رگرسیون گام‌به گام استفاده شد که نتایج به دست آمده در جداول زیر ارائه شده است.

جدول ۶-۴: ماتریس همبستگی متغیرهای پژوهش

متغیرها
۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰
۱۱
۱۲
۱۳
۱٫ مقابله مذهبی مثبت
۲٫ مقابله مذهبی منفی

**۲۵/۰-

۱

۳٫ اعتماد به حل مسایل

**۲۱/۰

**۳۵/۰-

۱

۴٫ سبک گرایش/اجتناب

*۱۸/۰

**۳۶/۰-

**۶۷/۰

۱

۵٫ کنترل شخصی

۱۰/۰

**۴۸/۰-

**۵۳/۰

**۶۶/۰

۱

۶٫ نمره کل حل مسئله

**۲۰/۰

**۴۴/۰-

**۸۷/۰

**۹۲/۰

**۷۹/۰

۱

۷٫ پاسخ‌های منحرف‌کننده

۰۹/۰-

**۴۶/۰

**۲۲/۰-

۱۴/۰-

**۴۵/۰-

**۲۷/۰-

۱

۸٫ پاسخ‌های نشخواری

۰۲/۰-

**۴۷/۰

**۲۸/۰-

**۲۵/۰-

**۴۹/۰-

**۳۶/۰-

**۷۵/۰

۱

۹٫ نمره کل نشخوار فکری

۰۶/۰-

**۴۹/۰

**۲۶/۰-

**۲۰/۰-

**۵۰/۰-

**۳۳/۰-

**۹۶/۰

**۹۱/۰

۱

۱۰٫ علایم جسمانی

۱۵/۰-

**۴۱/۰

**۲۹/۰-

**۲۶/۰-

**۳۶/۰-

**۳۴/۰-

**۵۲/۰

**۳۵/۰

**۴۸/۰

۱

۱۱٫ اضطراب

*۱۹/۰-

**۴۱/۰

**۲۹/۰-

**۲۰/۰-

**۳۶/۰-

**۳۱/۰-

**۵۴/۰

**۴۴/۰

**۵۳/۰

**۷۶/۰

۱

۱۲٫ بدکارکردی اجتماعی

**۳۰/۰

۰۷/۰-

**۲۹/۰

*۱۷/۰

**۲۸/۰

**۲۷/۰

**۲۹/۰-

**۱۷/۰-

**۲۶/۰-

**۲۴/۰-

**۲۹/۰-

۱

۱۳٫ افسردگی

۱۵/۰-

**۴۶/۰

**۲۴/۰-

۱۱/۰-

**۳۱/۰-

**۲۳/۰-

**۵۷/۰

**۴۹/۰

**۵۷/۰

**۴۹/۰

**۶۱/۰

۱۵/۰-

۱

۱۴٫ نمره کل سلامت روان

۱۱/۰-

**۴۹/۰

**۲۵/۰-

*۱۸/۰-

**۳۴/۰-

**۳۷/۰-

**۵۷/۰

**۴۶/۰

**۵۶/۰

**۸۳/۰

**۸۷/۰

۰۰۱/۰

**۷۹/۰

۸-۳-۲- خلاصه دادنامه شماره ۷۴۴/۳ و تحلیل آن:

خواهان دادخواستی مبنی بر اعلام بطلان سند انتقال و الزام خوانده به تنظیم سند رسمی، نسبت به یک دستگاه آپارتمان به دادگاه تسلیم می کند.

خواهان آپارتمانی از وکیل مالک (خوانده) می خرد و بخشی از ثمن معامله را نقد و مابقی را توسط چک پرداخت می کند. و توافق می نمایند که در تاریخ معین پس از وصول چک در دفتر خانه سند رسمی تنظیم نمایند. همچنین شرط می نمایند، اگر چکی که بابت مابقی ثمن معامله پرداخت شده است به هر صورت تبدیل به وجه نقد نگردد قولنامه منفسخ است. مالک بدون توجه به معامله ای که وکیل اش با خواهان انجام داده، آپارتمان را توسط یک وکیل دیگر به شخص دیگری می فروشد. خریدار جدید (خریدار دوم) ضمن دادخواستی، تقاضای تخلیه ملک را از دادگاه درخواست می‌کند. خریدار اول (خواهان بدوی) به عنوان ثالث وارد دعوا شده و نتیجتاً حکم به نفع وی صادر می شود. متقابلاً وکیل مالک اصلی و خریدار دوم (خواندگان بدوی) دادخواستی مبنی بر فسخ قولنامه اول (بین مالک اصلی و خریدار اولی) و خلع ید خریدار اول از آپارتمان مذکور، تسلیم دادگاه می کند. ایشان خلاصه ماجرا و شرایط مندرج در قرارداد را مجدداً برای دادگاه شرح می‌دهد و می‌گوید: خریدار اول مبلغی از ثمن معامله را در ابتدا پرداخت ‌کرده‌است و طبق توافق چکی که بابت مابقی ثمن داده است می بایست تا هنگام تنظیم سند رسمی در دفترخانه تأدیه می شده که برگشت شده است. با توجه به اینکه در قولنامه شرط شده است، «چنانچه چک مذکور به هر صورت تبدیل به وجه نقد نگردد قولنامه منفسخ است.» پس معامله خریدار اول منفسخ شده است و ضمن اظهار نامه به ایشان اعلام شده و سپس آپارتمان توسط وکیل دیگر مالک به خریدار دوم فروخته شده است.

خریدار اول علت عدم پرداخت چک را بیان می‌کند و دلایل طرفین نیز در دادگاه بررسی می‌گردد.

دادگاه چنین اظهار عقد می کند: در قرارداد تنظیمی شرط شده «در صورتی که چک تسلیمی احیاناً خالی از وجه باشد و به هر صورت به وجه نقد تبدیل نگردد قولنامه منفسخ است.» ‌به این ترتیب تفاسخ قرارداد با تحقق شرط نتیجه مذبور مقصود تنظیم کنندگان آن بوده و بعد از صدور گواهی برگشت چک اعتباری برای قرارداد باقی نمانده و محلی برای مراجعه فروشنده به مراجع ذیصلاح و اجبار خریدار به تادیه مابقی ثمن موجود نیست و ادعای عدم پرداخت وجه چک به لحاظ دستور دادسرای انقلاب موجه نبوده و مقرون به دلیل نمی باشد. لذا دعوی ابطال سند رسمی و الزام مالک به انتقال رسمی آپارتمان مورد دعوی به خواهان اصلی (خریدار اول) مردود به نظر می‌رسد و به خلع ید وی از ملک اظهار عقیده می کند.

حکم صادره، در مهلت قانونی مورد اعتراض وکیل خواهان اصلی (خریدار اول) قرار گرفته و پرونده به شعبه سوم دیوان عالی کشور ارسال و ارجاع می شود.

شعبه سوم دیوان، حکم صادره شده از دادگاه حقوقی تهران را صحیح و بلا اشکال دانسته و استدلال های خود مبنی بر صحت حکم صادره را نیز بیان ‌کرده‌است که در متن نظریه مذکور آمده است.

نتیجه ای که از احکام صادره گرفته می شود این است که؛ اولاً دادگاه حقوقی تهران، شرط مذکور در قرارداد را «شرط نتیجه» خوانده است و می‌گوید: «‌به این ترتیب تفاسخ قرارداد با تحقق شرط نتیجه مذبور مقصود تنظیم کنندگان آن بوده و بعد از صدور گواهی برگشت چک اعتباری برای قرارداد باقی نمانده و محلی برای مراجعه فروشنده به مراجع ذیصلاح و اجبار خریدار به تادیه مابقی ثمن موجود نیست.» شرط مندرج در قرارداد ماهیتاً شرط فاسخ است ولی هر چند دادگاه محترم آن را، شرط نتیجه خوانده است اما تشخیص و تفسیر دقیقی از شرط مذکور داشته است چون با تحقق شرط و معلّق علیه، قرارداد را منفسخ دانسته است و حکم شایسته صادر نموده است. ثانیاًً، شعبه سوم دیوان عالی کشور، با تشخیص صحیح از شرط مندرج در قرارداد و استدلال های قوی، دلایل صحت آن را نیز بیان ‌کرده‌است. ثالثاً، هم وکیل خواهان و هم وکیل خواندگان بدوی به صراحت اشاره به شرط فاسخ در قرارداد نموده اند. دیوان هم شرط مذکور را، به صراحت «شرط فاسخ» نامیده است و می‌گوید: «چنان که طرفین عقد ممکن است اثر عقد را موکول به شرطی در آینده کنند (عقد معلّق ماده ۱۸۹ قانون مدنی) ممکن است انحلال عقد و از بین رفتن تعهد ناشی از آن را معلّق به وقوع حادثه ای درآینده بنمایند.» رابعاً، شبعه سوم دیوان، مبنای شرط فاسخ را تراضی و توافق طرفین اعلام ‌کرده‌است و برخی از آثار و احکام شرط فاسخ را نیز بیان ‌کرده‌است. خامساً، شعبه سوم دیوان، از نظر تحلیلی بین ساختمان شروط تعلیقی و فاسخ هیچ تفاوتی قائل نمی باشند؛ در حالی که این گونه نیست و ماهیت شرط تعلیقی متفاوت از شرط فاسخ است. و ماهیت شرط فاسخ را جدای از خیار شرط دانسته که همینطور هم می‌باشد. سادساً، دیوان، برخی از دلایل صحت شرط مندرج در قرارداد را هم بیان ‌کرده‌است. از جمله، به صورت جداگانه به عرف اشاره ‌کرده‌است و شرط مندرج در قرارداد را جزء شروط مندرج در مواد ۲۳۲ و ۲۳۳ ق.م. نمی داند و می‌گوید: هر شرطی در قرارداد می‌توانند درج نمایند به مگر شرطی که قانون به صراحت آن را باطل بشناسد. سابعاً، مثالی که برای شرط فاسخ آورده است، تحلیل نکرده و بهتر بود از این مثال استفاده نمی کرد چون فوت، امری است که تعیین زمان آن ممکن نیست و بدین ترتیب زمان حصول معلّق علیه مشخص نخواهد بود. ثامناً، در انتهای رأی دیوان، از نظر تقسیم بندی شرط مندرج در قرارداد را داخل در عنوان شرط نتیجه دانسته است. اگر منظورش این باشد که نوعی شرط نتیجه است (همانند حکم دادگاه حقوقی تهران) اشتباه است. ولی اگر منظورش این باشد که شرط فاسخ به صورت شرط نتیجه واقع می شود و ‌به این دلیل آن را داخل در عنوان شرط نتیجه دانسته، صحیح است. ولی بند آخر حکم که این موضوع باشد با سایر قسمت‌های حکم مطابقت ندارد و مرز میان شرط فاسخ و شرط نتیجه به خوبی بیان نشده است.

۸-۴- نظریۀ مشورتی اداره حقوقی قوه قضاییه^[۱۱۴]

صحت «شرط منفسخ شدن بیع در صورت تأخیر در پرداخت ثمن»، که در سال‌های قبل، از مراجع و علما و همچنین اداره‌حقوقی قوه قضاییه، استفتاء و استعلام شده است، در نرم‌افزار «گنجینه استفتائات قضایی»، گرداوری شده است. در ذیل سئوال مطرح شده و پاسخ اداره حقوقی آورده شده ‌است.

سؤال، در عقد بیعی که شرط شده: درصورت تأخیر در پرداخت هر یک از اقساط ثمن معامله، بیع خود به خود منفسخ بوده و ملک به تملک بایع در آمده و مشتری ملزم به رد مبیع است؛ بفرمائید:

الف) آیا شرط فوق صحیح و منشأ اثر است؟

ب) در صورت صحت شرط، آیا به محض تحقق شرط، انفساخ ایجاد می‌شود و یا حصول آن منوط به انشاء یا اعلام فسخ از ناحیه مشروط له است؟

ج) در صورت صحت و تحقق شرط،آیا عقد از زمان وقوع آن منحل می شود یا از لحظه حصول انفساخ؟

د) در این صورت حکم منافع و نمائات حاصله چیست؟

هـ) بر فرض فساد چنین شرطی، آیا تأثیری در صحت عقد دارد؟

پاسخ اداره حقوقی قوه قضاییه به سئوال مذکور به شرح ذیل می‌باشد؛

۸-۴-۱- نظریه مشورتی شماره ۲۵۴۶/۷ تاریخ ۲۰/۴/۸۶:

ارسطو می‌گوید : اگر انسان نتواند با کنترل این قوا ، بر آن ها مسلط شود ، بلکه برعکس ، برده و مطیع آن ها گردد، تعادل این قوا از میان می رود و یکی از دو طرف به افراط و تفریط می گراید ، که هر دو طرف آن ها برای انسان زیان بخش خواهد بود . در واقع اگر انسان عقل را به کار اندازد و نیروی شهوت و غضب را تابع آن سازد ، می‌تواند از تعادل برخوردار گردد . در این صورت است که دیگر برده نفس و قوای نفسانی نیست

و زندگی را در کمال آزادگی و آزاد منشی می گذراند . گروه بسیاری از فلاسفه اسلامی ، تعادل ارسطویی را در زمینه اخلاقی پذیرفته اند ( همان ) .

پیاژه معتقد است که میان زندگی عاطفی و زندگی عقلانی یک توازن دائمی وجود دارد . به همان ترتیبی که هوش رشد می‌کند ، عواطف نیز ظهور می‌یابند . ( پیاژه ، ترجمه محسنی ، ۱۳۷۳، ص ۳۸).

تاریخ نبرد میان توجه و انکار ِ هیجان در تفکر غرب ، بسیار قدیمی است . جنبش رواقیون در یونان باستان ( تقریباً ۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح و ۳۰۰ سال بعد از میلاد مسیح ) در ارتباط با نقش هیجان در ایجاد یک زندگی خوب و مطلوب بوده است . از نظر آن ها ، خلق و خو ، تکانه ها ، ترس ها و علائق ، بسیار خود محور ، فرد گرا و منحصر به فرد بوده ، لذا قابل اعتماد نیستند . در فلسفه رواقی ، شخص ِ خردمند و عاقل هیچ هیجان و احساسی را تأیید نمی کند .

احساسات و عواطف حوزه وسیعی از زندگی آدمی را در بر می‌گیرد ، مانند : بیم ، امید ، لذّت ، درد ، خشم ، حیرت ، شادی ، نشاط ، یأس و اندوه ، شور و شوق و شیدایی و عشق . این احساس و عاطفه است که بزرگترین محرک را در زندگی تشکیل می‌دهد . و انسان را هم از درون و هم از برون به پویایی وا می‌دارد . بدون احساس ، زندگی برای هیچ انسان یا حیوان میسر نیست.

در حقیقت خرد ( عقل ) و احساس در رابطه تنگاتنگی با یکدیگر قرار دارند . در این رابطه به سه دیدگاه متفاوت اشاره می‌کنیم :

الف ) تلفیق خرد و احساس : طرفداران این دیدگاه ضمن به رسمیت شناختن احساس ، عقل یا خرد را چراغ راه آینده می پندارند و برای آن برتری قایل اند .

نجم الدین رازی در کتاب رساله عشق و عقل معتقد است : دلالت های عقل تا حد و ساحل جبروت ادامه دارند و از آنجا به بعد دیگر نیروی عشق لازم است ، حتی در این مقام هم عشق به معنای کلمه ( ع ش ق ) خارج و به صورت یک نیروی جذبه در می‌آید . این حالت یک حالت فنا است که جز با عشق که یکی از حالت های عاطفه است ، نمی توان به آن رسید . نجم الدین رازی معتقد است که این مرحله خصوصیات خاص خود را دارد ، که تنها با ابزار و وسایل خاص خود می توان وارد آم مرحله شد . مثلاً در این مرحله

خصوصیاتی مانند فنا و از خود گذشتگی است که فنا جز ویژگی های عشق است و تنها عشق است که می‌تواند از خود بگذرد و خود را نادیده بگیرد و این جزء خصوصیات عقل نیست ، زیرا عقل عین بقا است و نمی تواند وارد این مرحله بشود ( رازی ، ۱۳۴۵، ص ۶۵ ) .

وی معتقد است که شعله آتش عشق تمام هیزم های موجود در خانه ( صفات جسمانی و روحانی ) را می سوزاند و عقل جایگاهی ندارد ، زیرا این عالم ، عالم فنا است و عقل صفت آب را دارد و هر کجا که می‌رسد آبادانی پدید می آورد ، امّا عشق صفت آتش را دارد و مسیر او در عالم نیستی است و هر کجا که می‌رسد و به هر چیز که می‌رسد ، همه را می سوزاند . ( همان ، صص ۵۹-۶۲).

« حد و حدود عقل تا یک مرحله است و عشق راهبر بی خودی است و سیر در آن دریا به قدم فنا قابل تحقق است و عقل چون عین بقا است و ضد فنا ، پس در آن دریا فقط آتش عشق میسر است » ( همان ، صص ۶۰-۵۹ ) .

ب ) خرد گرایی ناب : طرفداران این دیدگاه ، عاطفه و احساس را منبع تمام بد بختی های بشری می‌داند . در کتاب کلیله ودمنه ‌به این گفتار معروف بر می خوریم که « دل جایگاه درد و رنج و محنت است و باید دل ( احساس ) را از سینه بیرون آورد » .

در دوره وسطا آگوستین بین ایمان و عقل هماهنگی را مطرح می‌کند و معتقد است که بین این دو هیچ تعارضی وجود ندارد ، هر دو به هم نیازمند هستند ( کاردان ، ۱۳۷۴، ص۱۷۹ ) . آکویناس هم انسان را موجودی عقلانی می‌داند و عامل اصلی معرفت را عقل می‌داند . ( همان ، ص ۱۸۳) .

از دوره دکارت به بعد حاکمیت عقل بسیار واضح شد و دکارتی ها عقل را خداگونه تعریف کردند و منشأ آن را بیرون از خود انسان دانستند و در عصر روشنگری هم با تأکید بر تفکر و عقلانیت ، آن را در ارتباط با جامعه ، علم ، هنر و … در نظر گرفتند . در قرن بیستم هم عقلانیت در موضوعات تربیتی بیشتر به کار گرفته شد و بر روانشناسی انسانگرا و جوامع تعاملی … تأکید کرد ( الیاس ، ترجمه ضرابی، ۱۳۸۵، صص۸۹- ۸۸ ) .

ج) تکیه بر احساس : پلوتونیوس و نوافلاطونیان ( مکتب اسکندریه ) با تکیه بر کشف و شهود و درک اشراقی ، احساس را بر خرد ورزی مقدم می‌دانستند . عرفان که خود معنی درخشش را می‌دهد نیز عشق را برتر از عقل می شمارد .

شافتسبری معتقد است که این حس اخلاقی است که تمایزات اخلاقی را تشخیص می‌دهد نه عقل . همین که افعال را بررسی می‌کنیم ، عواطف و انفعالات را تشخیص می‌دهیم، چشم باطنی بی درنگ خوب و پسندیده را از زشت و ناپسند تشخیص می‌دهد و به همین دلیل است که بنیاد این تمایزات در طبیعت است و تشخیص از طبیعت حاصل می شود (مک اینتایر ، ترجمه رحمتی ، ۱۳۷۸ ، صص ۳۲۶-۳۲۴) . دیوید هیوم معتقد است آنچه موجب تحریک ما به فعل یا عمل می شود ، امیال است نه عقل و عقل در تحریک ما به فعل ناتوان است . منشأ برانگیختگی و تحریک ذهن انسان ، لذت و الم است و از نظر هیوم عقل نمی تواند محرک فعل باشد و تنها محرک افعال و اعمال ، امیال هستند و میل برای تحریک به فعل از استدلال و عقل کمک نمی گیرد ( همان ) .

وی تحت تأثیر هاچسون قرار گرفته و معتقد است که عقل امری ساکن است و نمی تواند ما را به فعل و عملی بر انگیزد . از نظر هیوم نتایج اخلاقی را نمی توان بر هیچ موضوعی که قابل اثبات عقلانی باشد، مبتنی ساخت ( همان ) .

آرتور شوپنهاور معتقد است که نه تنها حقیقت انسان بلکه حقیقت کل جهان « اراده » است . همه هستی ، چیزی نیست مگر ظهور ناپایدار در جزئیات گوناگون . صور پدیدار محض ، که دارای اصل بنیادی و پویای غیر عقلانی که وی آن را اراده می نامد ، منشأ فعل و عمل انسان است . اراده تمایلات و خواهش ها است و بنیاد آن « میل به زیستن » است و انسان برای حفظ خود ، به صورت خود خواه در می‌آید و خود خواهی هر فردبا خود خواهی افراد دیگر معارضه می‌کند ( تایشمن ، ترجمه کاشانی ،۱۳۷۹، صص ۸۲- ۷۹).

انسان به واسطه تلاش های کور اراده شکل گرفته است و تفکر نمی تواند در آن تغییری ایجاد کند و هیچ تجربه ای ، تفکری و تعلیمی نمی تواند ما را تغییر دهد . خطای فلسفه اخلاق سنتی این است که فرض می کنندکه دستورات اخلاقی می‌تواند رفتار ( فرد یا دیگران) را تغییر دهد (مک اینتایر ،ترجمه رحمتی، ۱۳۷۸

نظریه مبادله

مطابق این نظریه روابط بین زن و شوهر هم یک نوع مبادله است که از ابتدای زندگی شروع می شود. اگر حقوق متقابل آن ها را به عنوان پاداش و هزینه تلقی کنیم، زندگی آن ها بر مدار مبادله ی متقابل جریان می‌یابد. از طرف دیگر، نابرابری هزینه و پاداش برای زوجین، منجر به احساس بی عدالتی و نابرابری در مبادله شده و در نهایت به گسست روابط متقابل زوجین می‌ انجامد؛ یعنی زمانی که هریک از زوجین هزینه هایی که رابطه را بیشتر از منافع آن ارزیابی کند، این نظریه پیش‌بینی می‌کند که این شخص به رابطه ی مذکور خاتمه خواهد داد. در واقع، پنداشت فرد از سود یا زیانی که در زندگی زناشویی خود به دست می آورد، اهمیت پیدا می‌کند (جلیلیان، ۱۳۷۵).

نظریه توزیع قدرت

گاه بین زن و شوهر تضادی ایجاد می شود و هر یک برای احراز منزلت خود و رسیدن به اهداف خویش، از طریق توسل به امکانات مالی، فرهنگی و … قصد تسلط بر دیگری را دارد. تداوم این وضعیت، تنش و کشمکش بین زوجین را افزایش داده و در نهایت منجر به جدایی و طلاق آن ها می شود (کاملی، ۱۳۸۶).

نظریه نیاز- انتظار

هر کدام از زن و شوهر با تصورات خاصی درباره ی زندگی زناشویی اقدام به ازدواج می‌کنند و زندگی را با انتظارات مشخصی ‌در مورد اینکه همسرشان چگونه با او رفتار خواهد کرد، آغاز می‌کنند. اگر انتظارات برآورده نشود، آنان ناراضی و پشیمان خواهند شد (همان).

نظریه‌ نظام­ها

‌بر اساس این نظریه هر تغییر مؤثر در یکی از اعضا با خرده نظام ها در کل خانواده نیز اثر می‌گذارد. کارکرد نظام به تفهیم و تفاهم میان اعضای آن بستگی دارد. این تفهیم و تفاهم اشکال گوناگونی دارد، از آزاد و راحت بودن گرفته تا پیام‌های متناقض و استعاره‌هایی که اعضای مخاطب در خانواده شاید به راحتی آن ها را درک نکنند. در نظریه نظام ها بحث پویایی نظام یکی از عناصر اساسی تشکیل دهنده ی هر نظام اجتماعی تلقی می شود. بر این اساس در خانواده هم نوعی پویایی وجود دارد که آن را از مرحله ای به مرحله ی دیگر رسانده و امکان سازگاری با محیط‌های دیگر را برای آن فراهم می‌کند و اگر در این کار موفق نباشد، دچار بحران (گسست یا فروپاشی) می شود (والچاک^[۳۴]، ۱۳۶۶).

نظریه تصورات اجتماعی

امیل دورکیم^[۳۵]، نخستین کسی بود که در مقاله­ای با عنوان « تصورات فردی و تصورات جمعی» در سال ۱۸۹۸ واژه تصورات اجتماعی را عنوان کرد. وی همان گونه که تفکرات فردی را از تفکرات جمعی متمایز می‌کند، معتقد است که تصورات فردی باید به عنوان مقوله ای روانی در نظر گرفته شود. انسان در دنیایی که زندگی می‌کند با اشیا، قوانین، آیین ها، اصول، افراد و …، تماس و برخورد دارد. این برخوردها، برداشت هایی را برایش به همراه می آورد و غالباً از چیزهای پیرامونش برداشت هایی یکسان (از نظر کمیت و کیفیت) ندارد. تصور برآمده از این چیزها، از شخصی به شخص دیگر و حتی در یک شخص، از زمانی به زمان دیگر فرق می‌کند. عوامل تغییر، گوناگون است. این عوامل، فردی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و در بعضی مواقع نهادی است. چیزی که انسان برداشت می‌کند، نه یک تصویر ساده، که یک تصور است. زیرا تصویر، بیشتر یک برداشت سریع خودبه خودی و تأثری است؛ در حالی که تصور، فرم و حالتی معنادار است که یک فاعل با توجه به ویژگی های روانی و فرهنگی خود از چیزی می‌سازد (فاتحی دهاقانی و نظری، ۱۳۸۹). به گفته آلن تورن^[۳۶]، چیزی که ما می بینیم، نه یک موضوع، که نگاه به یک موضوع است (تورن، ۲۰۰۰). یعنی ممکن است که با واقعیت موضوع تطابق نداشته و بخشی از موضوع باشد، چون آن نگاه و برداشت، تصور است. از آنجا که فاعل ها یکسان نیست، یعنی افکار و فرهنگ انسان ها یکسان نیست، و به عبارتی، سرمایه های فرهنگی انسان ها همانند نیست، پس تصور چیزی خاص، از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند. به همین ترتیب، قاعدتاً تصور یک چیز، از یک طبقه به طبقه دیگر فرق می‌کند. زمانی که ما با محیط اطراف خود ارتباطاتی برقرار کردیم، به دنبال آن، ارتباطات تصورات اجتماعی را می‌سازد و سپس، تصورات اجتماعی، روابط بین انسان ها را هدایت می‌کند. در واقع، هر تصویری، رفتاری را در پی خواهد داشت. این است که تصورات، چگونگی ارتباطات ما را نیز کنترل و هدایت می‌کند. به همین ترتیب تصوراتی که انسان ها از پیامدهای طلاق دارند نیز با یکدیگر متفاوت است. پیامدهای طلاق از نظر برخی بسیار ناگوار و از نظر برخی دیگر چندان هم ناگوار نیست. و این تصور گرایش هر فرد را به طلاق، متفاوت از دیگری تعیین می‌کند (فاتحی دهاقانی و نظری، ۱۳۸۹).

نظریه خود میان بینی

هر گاه انسان یا انسان هایی، دیگری یا دیگران را با خود و ارزش های خود ارزیابی کنند، دچار خود میان بینی شده اند، این وضعیت جلوه ای از خود گرایی است. این حالت بر روابط انسان با دیگران تأثیر منفی می‌گذارد و به سستی ارتباط، عدم امنیت، انزوای اجتماعی در سطح زندگی خانوادگی و اجتماعی منجر می شود. گسترش اخلاق خود گرایی و عدم توجه به خواسته ها و نیازهای فرد مقابل در زندگی زناشویی، می‌تواند موجب اختلاف و ستیزه در کانون خانواده شود .امروزه با اصالت قرار گرفتن (خود) طلاق رو به فزونی است (کاملی، ۱۳۸۶).

نظریه مشکلات اقتصادی

در جدول ۴-۵ ویژگی­های توصیفی مربوط به سطح تحصیلات والدین (پدر و مادر) شرکت‌کنندگان ارائه شده است. همان گونه که مشاهده می­ شود پدر %۳/۲ از شرکت‌کنندگان بی­سواد، %۳/۳۳ دارای تحصیلات ابتدایی و سیکل، %۳۲ دیپلم، %۷/۲۲ فوق دیپلم و لیسانس و %۷/۹ دارای مدرک فوق لیسانس و بالاتر هستند، همچنین مادر %۳/۲۰ از شرکت‌کنندگان بی­سواد، %۲۷ دارای تحصیلات ابتدایی و سیکل، %۷/۳۰ دیپلم، %۷/۱۷ فوق دیپلم و لیسانس و %۳/۴ دارای مدرک فوق لیسانس و بالاتر هستند.

جدول ۴-۵: سطح تحصیلات والدین شرکت­ کنندگان

فراوانی
درصد فراوانی
درصد فراوانی تجمعی

بی­سواد

۷

۳/۲

۳/۲

تحصیلات پدر

ابتدایی و سیکل

۱۰۰

۳/۳۳

۷/۳۵

دیپلم

۹۶

۳۲

۷/۶۷

فوق دیپلم و لیسانس

۶۸

۷/۲۲

۳/۹۰

فوق لیسانس و بالاتر

۲۹

۷/۹

۱۰۰

بی­سواد

۶۱

۳/۲۰

۳/۲۰

تحصیلات مادر

ابتدایی و سیکل

۸۱

۲۷

۳/۴۷

دیپلم

۹۲

۷/۳۰

۷۸

فوق دیپلم و لیسانس

۵۳

۷/۱۷

۷/۹۵

فوق لیسانس و بالاتر

۱۳

۳/۴

۱۰۰

همان گونه که در جدول ۴-۶ نیز منعکس شده است، %۳/۳۲ از شرکت‌کنندگان از خانواده شاهد و جانباز و الباقی (۷/۶۷) از خانواده­های عادی هستند.

جدول ۴-۶: وضعیت خانواده شرکت­ کنندگان

خانواده
فراوانی
درصد فراوانی
درصد فراوانی تجمعی

عادی

۲۰۳

۷/۶۷

۷/۶۷

شاهد و جانباز

۹۷

۳/۳۲

۱۰۰

۴-۳ :آمار استنباطی

در این بخش سؤال­ها و فرضیه ­های پژوهش مورد بررسی قرار ‌گرفته‌اند.

۴-۳-۱: بررسی نرمال بودن توزیع نمرات

در جدول ۴-۷ نتایج آزمون کولموگراف- اسمیرنف جهت بررسی نرمال بودن توزیع نمرات مربوط به متغیرهای مورد مطالعه ارائه شده است. همان گونه که مشاهده می­ شود نتایج حاکی از نرمال بودن توزیع نمرات است (۰۵/۰<P).

جدول ۴-۷: آزمون کولموگراف- اسمیرنف جهت بررسی نرمال بودن توزیع نمرات

متغیر
M
SD
کمینه
بیشینه
کولموگراف اسمیرنف
P

جهت­گیری مذهبی بیرونی

۴/۳۶

۳۰۷/۷

۱۶

۵۷

۰۰۴/۱

۲۶۵/۰

جهت­گیری مذهبی درونی

۴۹/۳۱

۳۲۳/۶

۹

۴۴

۶۳/۰

۸۰/۰

جهت­گیری مذهبی (نمره کل)

۸۹/۶۷

۷۸۳/۹

۴۰

۹۷

۷۹۷/۰

۵۴۹/۰

خشم و عصبیت

۵۱/۲۴

۴۵۲/۷

۰

۴۲

۸۰۵/۰

۵۳۶/۰

تهاجم و توهین

۰۱/۸

۱۵۵/۵

۰

۲۴

۸۰۱/۰

۵۳۱/۰

لجاجت و کینه­توزی

۸۵/۱۰

۴۸۱/۵

۰

۲۴

۷۶۳/۰

۶۱۲/۰

پرخاشگری (نمره کل)

۳۷/۴۳

۵۴۷/۱۴

۳

۸۷

۶۶۵/۰

۷۶۹/۰

سازگاری عاطفی

۸۱/۵

۰۰۶/۳

۰

۱۸

۵۸۳/۰

۹۰۴/۰

سازگاری اجتماعی

۷۲/۶

۳۲۶/۳

۱

۱۸

۸۱۲/۰

۵۰۱/۰

سازگاری آموزشی

۲۶/۷

۸۵۶/۳

۰

۱۹

۸۸/۰

۴۰۱/۰

سازگاری (نمره کل)

۷۹/۱۹

۹۹۱/۷

۴

۴۴

۱۹۲/۱

۱۱۶/۰

۴-۳-۲: فرضیه اول

بین باورهای مذهبی و پرخاشگری دانش ­آموزان رابطه وجود دارد.

‌پاسخ‌گویی‌ ‌به این فرضیه با محاسبه ضریب همبستگی پیرسون صورت گرفت؛ همان­گونه که در جدول ۴-۸ منعکس شده است بین متغیرهای جهت­گیری مذهبی درونی و جهت­گیری مذهبی نمره کل، با پرخاشگری و زیرمقیاس­های آن (خشم و عصبیت، تهاجم و توهین، و لجاجت و کینه­توزی) رابطه معنادار مشاهده می­ شود، جهت رابطه نیز منفی و مستقیم است، ‌به این معنی که هر چه میزان باورهای مذهبی (درونی و نمره کل) بالاتر باشد میزان پرخاشگری و زیرمقیاس­های آن کمتر می­ شود، این میزان همبستگی در سطح آلفای ۱% با ۹۹ درصد اطمینان معنادار است. همچنین رابطه جهت­گیری مذهبی بیرونی با پرخاشگری و زیرمقیاس­های آن رابطه منفی وجود دارد ولی این میزان همبستگی در سطح آلفای ۵% با ۹۵ درصد اطمینان معنادار نیست.

جدول ۴-۸: ماتریس همبستگی پیرسون برای تعیین ارتباط میان باورهای مذهبی و پرخاشگری